๙. สัพพทายกเถราปทาน (๓๙๙)

|๔๐๑.๔๖๐| มหาสมุทฺทโมคฺคยฺห ภวนํ เม สุนิมฺมิตํ สุนิมฺมิตา โปกฺขรณี จกฺกวากุปกุชฺชิตา ฯ |๔๐๑.๔๖๑| มนฺทาลเกหิ สญฺฉนฺนา ปทุมุปฺปลเกหิ จ นที จ สนฺทเต ตตฺถ สุปติตฺถา มโนรมา ฯ |๔๐๑.๔๖๒| มจฺฉกจฺฉปสญฺฉนฺนา นานามิคสโมตฺถฏา มยูรโกญฺจาภิรุทา โกกิลาทีหิ วคฺคุหิ ฯ |๔๐๑.๔๖๓| ปาเรวตา รวิหํสา จกฺกวากา นทีจรา ทินฺทิภา สาลิกา เจตฺถ จปฺปกา ชีวชีวกา ฯ |๔๐๑.๔๖๔| หํสา โกญฺจาภินทิกา โกสิยา สิงฺคลา พหู สตฺตรตนสมฺปนฺนา มณิมุตฺติกวาลุกา ฯ |๔๐๑.๔๖๕| สพฺพโสณฺณมยา รุกฺขา นานาคนฺธสเมริตา อุชฺโชเตนฺติ ทิวา รตฺตึ ภวนํ สพฺพกาลิกํ ฯ |๔๐๑.๔๖๖| สฏฺฐี ตุริยสหสฺสานิ สายํ ปาโต ปวชฺชเร โสฬสิตฺถีสหสฺสานิ ปริวาเรนฺติ มํ สทา ฯ |๔๐๑.๔๖๗| อภินิกฺขมฺม ภวนา สุเมธํ โลกนายกํ ปสนฺนจิตฺโต สุมโน วนฺทิย ตํ มหายสํ ฯ |๔๐๑.๔๖๘| สมฺพุทฺธํ อภิวาเทตฺวา สสิสฺสนฺตํ นิมนฺตยึ อธิวาเสสิ โส ธีโร สุเมโธ โลกนายโก ฯ |๔๐๑.๔๖๙| มม ธมฺมกถํ กตฺวา อุยฺโยเชสิ มหามุนิ สมฺพุทฺธํ อภิวาเทตฺวา ภวนํ เม อุปาคมึ ฯ |๔๐๑.๔๗๐| อามนฺตยึ ปริชนํ สพฺเพ สนฺนิปตาถ โว ปุพฺพณฺหสมยํ พุทฺโธ ภวนํ อาคมิสฺสติ ฯ |๔๐๑.๔๗๑| ลาภา อมฺหํ สุลทฺธา โน เย วสาม ตวนฺติเก มยํปิ พุทฺธเสฏฺฐสฺส ปูชํ กสฺสาม สตฺถุโน ฯ |๔๐๑.๔๗๒| อนฺนปานํ ปฏฺฐเปตฺวา กาลํ อาโรจยึ อหํ วสีสตสหสฺเสหิ อุเปสิ โลกนายโก ฯ |๔๐๑.๔๗๓| สงฺคีเตหิ ตุริเยหิ ปจฺจุคฺคมนกาสหํ สพฺพโสณฺณมเย ปีเฐ นิสีทิ ปุริสุตฺตโม ฯ |๔๐๑.๔๗๔| อุปริจฺฉทนํ อาสิ สพฺพโสณฺณมยํ ตทา วีชนิโย ปวายนฺติ ภิกฺขุสงฺฆสฺส อนฺตเร ฯ |๔๐๑.๔๗๕| ปหูเตนนฺนปาเนน ภิกฺขุสงฺฆํ อตปฺปยึ ปจฺเจกทุสฺสยุคเล ภิกฺขุสงฺฆสฺสทาสหํ ฯ |๔๐๑.๔๗๖| ยํ วทนฺติ สุเมโธติ โลกาหุติปฏิคฺคโห ภิกฺขุสงฺเฆ นิสีทิตฺวา อิมา คาถา อภาสถ ฯ |๔๐๑.๔๗๗| โย เม อนฺนญฺจ ปานญฺจ สพฺพเมเตน ตปฺปยิ ตมหํ กิตฺตยิสฺสามิ สุณาถ มม ภาสโต ฯ |๔๐๑.๔๗๘| อฏฺฐารเส กปฺปสเต เทวโลเก รมิสฺสติ สหสฺสกฺขตฺตุํ ราชา จ จกฺกวตฺติ ภวิสฺสติ ฯ |๔๐๑.๔๗๙| อุปปชฺชติ ยํ โยนึ เทวตฺตํ อถ มานุสํ สพฺพทา สพฺพโสวณฺณํ ฉทนํ ธารยิสฺสติ ฯ |๔๐๑.๔๘๐| ตึสกปฺปสหสฺสมฺหิ โอกฺกากกุลสมฺภโว โคตโม นาม นาเมน สตฺถา โลเก ภวิสฺสติ ฯ |๔๐๑.๔๘๑| ตสฺส ธมฺเมสุ ทายาโท โอรโส ธมฺมนิมฺมิโต สพฺพาสเว ปริญฺญาย นิพฺพายิสฺสตินาสโว ฯ |๔๐๑.๔๘๒| ภิกฺขุสงฺเฆ นิสีทิตฺวา สีหนาทํ นทิสฺสติ จิตเก ฉตฺตํ ธาเรนฺติ เหฏฺฐาฉตฺตมฺหิ ฑยฺหถ ฯ |๔๐๑.๔๘๓| สามญฺญํ เม อนุปฺปตฺตํ กิเลสา ฌาปิตา มยา มณฺฑเป รุกฺขมูเล วา สนฺตาโป เม น วิชฺชติ ฯ |๔๐๑.๔๘๔| ตึสกปฺปสหสฺสมฺหิ ยํ ทานมททินฺตทา ทุคฺคตึ นาภิชานามิ สพฺพทานสฺสิทํ ผลํ ฯ |๔๐๑.๔๘๕| กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา วิหรามิ อนาสโว ฯ |๔๐๑.๔๘๖| สฺวาคตํ วต เม อาสิ มม พุทฺธสฺส สนฺติเก ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ |๔๐๑.๔๘๗| ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สพฺพทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ สพฺพทายกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

ภพของเราหยั่งลงถึงมหาสมุทร ตกแต่งดีแล้ว สระโปกขรณี ตกแต่ง สวยงาม มีนกจากพรากส่งเสียงร้องอยู่ ดาดาษด้วยบัวขม บัวเผื่อน บัวหลวงและอุบล ในสระนั้นมีน้ำไหล มีท่าน้ำราบเรียบ น่ารื่นรมย์ใจ มีปลาและเต่าชุกชุม มีเนื้อต่างๆ ลงกินน้ำ มีนกยูง นกกระเรียนและนก ดุเหว่า เป็นต้นร่ำร้องด้วยเสียงไพเราะ นกเขา นกเป็ดน้ำ นกจากพราก นกกาน้ำ นกต้อยตีวิด นกสาลิกา นกค้อนหอย นกโพระดก หงส์ นก กระเรียน นกแสกสิงคลา (หมาจิ้งจอก) เที่ยวอยู่มากมาย สระโปกขรณี สมบูรณ์ด้วยแก้ว ๗ ประการ มีแก้วมณี ไข่มุกและทราย ต้นไม้ทั้งหลาย เป็นสีทองทั้งหมด มีกลิ่นหอมต่างๆ ฟุ้งขจรไป ส่องภพของเราให้สว่าง ไสวตลอดกาลทั้งปวง ทั้งกลางวันกลางคืน ดนตรี ๖ หมื่น ประโคมอยู่ ทั้งเวลาเย็นเวลาเช้า หญิง ๑๖๐๐ คน ห้อมล้อมเราอยู่ทุกเมื่อ เราออกจาก ภพแล้ว ได้เห็นพระพุทธเจ้าพระนามว่าสุเมธ ผู้นำของโลก มีจิตเลื่อมใส โสมนัส ได้ถวายบังคมพระองค์ผู้มียศมาก ครั้นถวายบังคมแล้ว ได้ทูล นิมนต์ พระองค์พร้อมด้วยศิษย์พระพุทธเจ้าผู้เป็นนักปราชญ์ พระนามว่า สุเมธ ผู้นำของโลก ทรงรับ พระมหามุนีกล่าวธรรมกถาแก่เราแล้วทรง ส่งเราไป เราถวายบังคมพระสัมพุทธเจ้า แล้วกลับเข้าภพของเรา เราเรียก บริวารชนมาว่า ท่านทั้งหมดมาประชุมกัน เวลาเช้า พระพุทธเจ้าจะเสด็จมา สู่ภพของเรา การที่เราทั้งหลายจะได้อยู่ในสำนักของพระองค์ เป็นลาภที่เรา ทั้งหลายได้ดีหนอ แม้เราทั้งหลายจักทำการบูชาแด่พระพุทธเจ้า ผู้ประเสริฐ สุด ผู้ศาสดา เราตระเตรียมข้าวและน้ำเสร็จแล้ว จึงกราบทูลภัตกาล พระพุทธเจ้าผู้นำของโลก เสด็จเข้ามาพร้อมด้วยพระอรหันต์หนึ่งแสน เราได้ทำการต้อนรับด้วยสังคีตและดนตรี พระพุทธเจ้าผู้เป็นอุดมบุรุษ ประทับนั่งบนตั่งทองล้วน ในกาลนั้น หลังคาเบื้องบนก็มุงด้วยทองล้วนๆ คนทั้งหลายโบกพัดถวายในระหว่างภิกษุสงฆ์ เราได้อังคาสภิกษุสงฆ์ให้ อิ่มหนำด้วยข้าวและน้ำเพียงพอ ได้ถวายผ้าแก่ภิกษุสงฆ์รูปละ ๑ คู่ พระพุทธเจ้าที่เขาเรียกพระนามว่าสุเมธ ผู้สมควรรับเครื่องบูชาของโลก ประทับนั่งในท่ามกลางภิกษุสงฆ์แล้ว ได้ตรัสพระคาถาเหล่านี้ว่า ผู้ใด อังคาสเราให้อิ่มหนำด้วยข้าวและน้ำทั้งปวง เราจักพยากรณ์ผู้นั้น ท่าน ทั้งหลายจงฟังเรากล่าว ผู้นั้นจักรื่นรมย์อยู่ในเทวโลกตลอด ๑๘๐๐ กัลป จักได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิราช ๑๐๐๐ ครั้ง ผู้นั้นจะเข้าถึงกำเนิดใด คือ เป็นเทวดาหรือมนุษย์ ในกำเนิดนั้น หลังคาทองล้วนๆ จักกั้นร่มให้ใน ทุกขณะ ใน ๓ หมื่นกัลป พระศาสดามีพระนามชื่อว่าโคดม ซึ่งมีสมภพใน วงศ์พระเจ้าโอกกากราช จักเสด็จอุบัติในโลก ผู้นั้นจักเป็นทายาทในธรรม ของพระพุทธเจ้าพระองค์นั้น เป็นโอรสอันธรรมนิรมิต จักกำหนดรู้อาสวะ ทั้งปวงแล้ว เป็นผู้ไม่มีอาสวะนิพพาน จักนั่งในท่ามกลางภิกษุสงฆ์แล้ว บันลือสีหนาท ชนทั้งหลายจะกั้นฉัตรไว้ที่เชิงตะกอน จักเผาภายใต้ฉัตร สามัญผลบรรลุแล้วโดยลำดับ กิเลสทั้งหลายเราเผาแล้ว ความเร่าร้อนไม่มี แก่เราที่มณฑปหรือที่โคนไม้ ในกัลปที่ ๓ หมื่น แต่กัลปนี้ เราได้ถวายทาน ใด ในกาลนั้น ด้วยทานนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งทานทุกสิ่ง เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ถอนภพขึ้นได้หมดแล้ว ตัดกิเลสเครื่องผูก ดังช้างตัดเชือกแล้ว เป็นผู้ไม่มีอาสวะอยู่ การที่เราได้มาในสำนักของ พระพุทธเจ้าของเรานี้ เป็นการมาดีแล้วหนอ วิชชา ๓ เราบรรลุแล้วโดย ลำดับ พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัม- ภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนา เราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้. ทราบว่า ท่านพระสัพพทายกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล. จบ สัพพทายกเถราปทาน.

ดารดาษด้วยบัวเผื่อนบัวหลวงและบัวขาบ ในสระนั้นมีน้ำไหล มีท่าน้ำราบเรียบ เป็นที่น่ารื่นรมย์ใจ

มีปลาและเต่าชุกชุม ชุกชุมไปด้วยเนื้อต่างๆ มีนกยูง นกกระเรียน และนกดุเหว่า เป็นต้น ส่งเสียงร้องอย่างไพเราะ

นกเขา นกเป็ดน้ำ นกจักรพาก นกกาน้ำ นกต้อยตีวิด นกสาลิกา นกช้อนหอย นกโพระดก

หงส์ นกกระเรียน นกแสก นกขมิ้น ช่างน่าเพลิดเพลินอยู่มาก สระโบกขรณีสมบูรณ์ด้วยแก้ว ๗ ประการ มีทรายแก้วมณีและแก้วมุกดา

ต้นไม้ทั้งหลายเป็นสีทองทั้งหมด มีกลิ่นหอมต่างๆ ฟุ้งขจรไป ส่องที่อยู่ของข้าพเจ้าให้สว่างไสวตลอดกาลทั้งปวง ทั้งกลางวันกลางคืน

เครื่องดนตรี ๖๐,๐๐๐ ชิ้น ประโคมอยู่ทั้งเวลาเย็นและเวลาเช้า สตรีสาวล้วน ๖๐,๐๐๐ นาง แวดล้อมข้าพเจ้าอยู่ทุกเมื่อ

ข้าพเจ้าออกจากที่อยู่แล้ว ได้เห็นพระพุทธเจ้าพระนามว่าสุเมธะ ผู้ทรงเป็นผู้นำสัตว์โลก มีจิตเลื่อมใส มีใจยินดี ได้ไหว้พระองค์ ผู้มีพระยศยิ่งใหญ่

พระมหามุนีตรัสธรรมกถาแก่ข้าพเจ้าแล้วทรงส่งข้าพเจ้าไป ข้าพเจ้าถวายอภิวาทพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้ว กลับเข้าไปยังที่อยู่ของตน

ข้าพเจ้าเรียกบริวารชนมาบอกว่า ท่านทั้งหมดจงประชุมกัน เวลาเช้าพระพุทธเจ้าจะเสด็จมายังที่อยู่ของเรา

การที่พวกเราจะได้อยู่ในสำนักของพระองค์ เป็นลาภที่พวกเราได้ดีแล้วหนอ แม้พวกเราจักทำการบูชาพระพุทธเจ้า ผู้ประเสริฐที่สุดผู้เป็นศาสดา

ข้าพเจ้าตระเตรียมข้าวและน้ำเสร็จแล้ว จึงกราบทูลภัตกาล พระพุทธเจ้าผู้ทรงเป็นผู้นำสัตว์โลก เสด็จเข้ามาพร้อมด้วยพระอรหันต์ ๒๐๐,๐๐๐ องค์

ข้าพเจ้าได้รับเสด็จด้วยดนตรีเครื่องห้า พระพุทธเจ้าผู้เป็นบุรุษผู้สูงสุด ประทับนั่งบนตั่งทองคำล้วน

ในครั้งนั้น หลังคาเบื้องบนก็มุงด้วยทองคำล้วน คนทั้งหลายโบกพัดถวายในระหว่างภิกษุสงฆ์

ข้าพเจ้าได้ถวายข้าวน้ำอย่างเพียงพอ ให้ภิกษุสงฆ์ฉันจนอิ่มหนำแล้ว ได้ถวายผ้าแก่ภิกษุสงฆ์รูปละ ๑ คู่

เราจักพยากรณ์ผู้ที่ถวายข้าวน้ำ ให้ภิกษุทั้งหมดนี้ฉันจนอิ่มหนำ ท่านทั้งหลายจงฟังเรากล่าวเถิด

ผู้นี้จักรื่นรมย์ในเทวโลกตลอด ๑๑๘ กัป จักเป็นพระเจ้าจักรพรรดิ ๑,๐๐๐ ชาติ

เขาเกิดในกำเนิดใด คือจะเกิดเป็นเทวดาหรือมนุษย์ก็ตาม ในกำเนิดนั้นๆ หลังคาทองคำล้วนจักกางกั้นให้ตลอดเวลา

ในกัปที่ ๓๐,๐๐๐ (นับจากกัปนี้ไป) พระศาสดาพระนามว่าโคดม ตามพระโคตร ทรงสมภพในราชสกุลโอกกากราช จักอุบัติขึ้นในโลก

ผู้นั้นจักเป็นธรรมทายาทของพระศาสดาพระองค์นั้น เป็นโอรสที่ธรรมเนรมิต กำหนดรู้อาสวะทั้งปวง จักเป็นผู้ไม่มีอาสวะแล้วนิพพาน

ผู้นั้นจักนั่งในท่ามกลางหมู่ภิกษุแล้วบันลือสีหนาท เขาสิ้นชีวิตแล้วถูกเผาภายใต้ฉัตร ที่ชนทั้งหลายกั้นไว้ที่เชิงตะกอน

สามัญผลข้าพเจ้าบรรลุแล้วตามลำดับ กิเลสทั้งหลายข้าพเจ้าก็เผาได้แล้ว ที่มณฑปหรือที่โคนต้นไม้ ความเร่าร้อนไม่มีแก่ข้าพเจ้า

กิเลสทั้งหลายข้าพเจ้าก็เผาได้แล้ว ภพทั้งปวงข้าพเจ้าก็ถอนได้แล้ว ข้าพเจ้าตัดกิเลสเครื่องผูกพันได้แล้วอยู่อย่างผู้ไม่มีอาสวะ ดุจพญาช้างตัดเครื่องพันธนาการได้แล้วอยู่อย่างอิสระ

การที่ข้าพเจ้าได้มาในสำนักของพระพุทธเจ้า เป็นการมาดีแล้วโดยแท้ วิชชา ๓ ข้าพเจ้าได้บรรลุแล้วโดยลำดับ คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ข้าพเจ้าก็ได้ทำสำเร็จแล้ว

คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ ข้าพเจ้าได้ทำให้แจ้งแล้ว คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ข้าพเจ้าก็ได้ทำสำเร็จแล้ว ดังนี้แล ได้ทราบว่า ท่านพระสัพพทายกเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้สัพพทายกเถราปทานที่ ๙ จบ

อปทานที่ ๘, ๙, ๑๐ มีเนื้อความง่ายทั้งนั้นแล. จบอรรถกถาปิลินทวรรคที่ ๔๐ -----------------------------------------------------

อรรถกถาที่มีมาก่อนหน้านี้ :- อรรถกถา ขุททกนิกาย อปทาน ภาค ๑ เถราปทาน ๔๐. ปิลินทวรรค ๗. คิริมานันทเถราปทาน (๓๙๗)