๒๓. เอกันตสุขีอัตตาสูตร

เอกนฺตสุขี อตฺตา โหติ อโรโค ปรมฺมรณาติ ฯ

ฯลฯ อัตตาที่มีสุขโดยส่วนเดียว เบื้องหน้าแต่ตายแล้วย่อมไม่สลายไป ฯลฯ

“หลังจากตายแล้ว อัตตาที่มีสุขโดยส่วนเดียวไม่สลายไป ... เอกันตสุขีสูตรที่ ๒๓ จบ

พระสูตรเป็นทุติยเปยยาล

การถึงครั้งที่ ๒ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ด้วยอำนาจทุกข์ แม้ในข้อนั้น ไวยากรณะก็มี ๑๘ ต่อจากไวยากรณะ ๑๘ นั้นไปก็มีไวยากรณะ ๘ มีอาทิว่า อัตตามีรูป ดังนี้.

การถึงนั้นรวมกับไวยากรณะเหล่านั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ในไวยากรณะที่ ๒ ดังนี้แล.

บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า รูปี ได้แก่ อารมณ์นั่นเอง คือทิฏฐิที่ยึดถือ (อารมณ์) ว่า เป็นอัตตา. จบอรรถกถารูปีอัตตสูตร ๑๙ -----------------------------------------------------

อรรถกถาอรูปีอัตตสูตรที่ ๒๐

บทว่า อรูปี ได้แก่ ฌาน คือทิฏฐิที่ยึดถือฌานว่าเป็นอัตตา. จบอรรถกถาอรูปีอัตตสูตรที่ ๒๐ -----------------------------------------------------

อรรถกถารูปีจอรูปีจอัตตสูตรที่ ๒๑

บทว่า รูปีจอรูปีจ ได้แก่ อารมณ์และฌาน คือทิฏฐิที่ยึดถือ (อารมณ์และฌาน) ว่าเป็นอัตตา. จบอรรถกถารูปีจอรูปีจอัตตสูตรที่ ๒๑ -----------------------------------------------------

อรรถกถาเนวรูปีนารูปีอัตตสูตรที่ ๒๒

บทว่า เนวรูปีนารูปี ได้แก่ ทิฏฐิที่ยึดถือด้วยเหตุเพียงตักกะ (การตรึก). จบอรรถกถาเนวรูปีนารูปีอัตตสูตรที่ ๒๒ -----------------------------------------------------

อรรถกถาเอกันตสุขีสูตรที่ ๒๓

บทว่า เอกนฺตสุขี ได้แก่ ทิฏฐิที่เกิดขึ้นแก่บุคคลผู้ได้ฌาน ผู้ใช้ตักกะ (เป็นนักตักกวิทยา) และผู้ระลึกชาติได้.

อธิบายว่า ทิฏฐิอย่างนี้ (อัตตามีสุขโดยส่วนเดียว) ย่อมเกิดขึ้นแม้แก่บุคคลผู้ได้ฌาน ใส่ใจถึงอัตตภาพที่มีสุขส่วนเดียวในอดีต.

สำหรับบุคคลผู้ใช้ตักกะ ทิฏฐิย่อมเกิดขึ้น (อย่างนี้) ว่า ในปัจจุบัน เรามีสุขโดยส่วนเดียวฉันใด แม้ในอนาคต เราก็จักเป็นผู้มีสุขโดยส่วนเดียวฉันนั้น.

ทิฏฐิอย่างนี้ย่อมเกิดขึ้น แม้แก่บุคคลผู้ระลึกชาติได้ คือระลึกถึงภาวะที่เป็นสุขได้ถึง ๗-๘ ภพ จบอรรถกถาเอกันตสุขีสูตรที่ ๒๓ -----------------------------------------------------

อรรถกถาเอกันตทุกขีสูตรที่ ๒๔

แม้ในบทว่า เอกนฺตทุกฺขี เป็นต้นก็มีนัยนี้เหมือนกัน จบอรรถกถาเอกันตทุกขีสูตรที่ ๒๔

จบทุติยเปยยาลที่ ๒ -----------------------------------------------------

รวมพระสูตรที่มีในเปยยาลนี้ คือ

๑. นวาตสูตร ฯลฯ

๑๘. เนวโหตินนโหติตถาคตสูตร

๑๙. รูปีอัตตาสูตร

๒๐. อรูปีอัตตาสูตร

๒๑. รูปีจอรูปีจอัตตาสูตร

๒๒. เนวรูปีนารูปีอัตตาสูตร

๒๓. เอกันตสุขีอัตตาสูตร

๒๔. เอกันตทุกขีอัตตาสูตร

๒๕. สุขทุกขีอัตตาสูตร

๒๖. อทุกขมสุขีอัตตาสูตร. -----------------------------------------------------

อรรถกถาที่มีมาก่อนหน้านี้ :- อรรถกถา สังยุตตนิกาย ขันธวารวรรค ทิฏฐิสังยุต โสตาปัตติวรรคที่ ๑ อันตวาสูตรที่ ๑๑ ว่าด้วยความเห็นว่าโลกมีที่สุด