๖. อานันทสูตร ที่ ๒

สาวตฺถิยํ ฯ เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ ภควา เอตทโวจ สเจ ตํ อานนฺท เอวํ ปุจฺเฉยฺยุํ กตเมสํ อาวุโส อานนฺท ธมฺมานํ อุปฺปาโท ปญฺญายิตฺถ วโย ปญฺญายิตฺถ ฐิตานํ อญฺญถตฺตํ ปญฺญายิตฺถ ฯ กตเมสํ ธมฺมานํ อุปฺปาโท ปญฺญายิสฺสติ วโย ปญฺญายิสฺสติ ฐิตานํ อญฺญถตฺตํ ปญฺญายิสฺสติ ฯ กตเมสํ ธมฺมานํ อุปฺปาโท ปญฺญายติ วโย ปญฺญายติ ฐิตานํ อญฺญถตฺตํ ปญฺญายตีติ ฯ เอวํ ปุฏฺโฐ ตฺวํ อานนฺท กินฺติ พฺยากเรยฺยาสีติ ฯ สเจ มํ ภนฺเต เอวํ ปจฺเฉยฺยุํ กตเมสํ อาวุโส อานนฺท ธมฺมานํ อุปฺปาโท ปญฺญายิตฺถ วโย ปญฺญายิตฺถ ฐิตานํ อญฺญถตฺตํ ปญฺญายิตฺถ ฯ {๘๑.๑} กตเมสํ ธมฺมานํ อุปฺปาโท ปญฺญายิสฺสติ วโย ปญฺญายิสฺสติ ฐิตานํ อญฺญถตฺตํ ปญฺญายิสฺสติ ฯ กตเมสํ ธมฺมานํ อุปฺปาโท ปญฺญายติ วโย ปญฺญายติ ฐิตานํ อญฺญถตฺตํ ปญฺญายตีติ ฯ เอวํ ปุฏฺโฐ อหํ ภนฺเต เอวํ พฺยากเรยฺยํ ยํ โข อาวุโส รูปํ อตีตํ นิรุทฺธํ วิปริณตํ ตสฺส อุปฺปาโท ปญฺญายิตฺถ วโย ปญฺญายิตฺถ ฐิตสฺส อญฺญถตฺตํ ปญฺญายิตฺถ ฯ ยา เวทนา อตีตา นิรุทฺธา วิปริณตา ตสฺสา อุปฺปาโท ปญฺญายิตฺถ วโย ปญฺญายิตฺถ ฐิตาย อญฺญถตฺตํ ปญฺญายิตฺถ ฯ ยา สญฺญา ฯ เย สงฺขารา อตีตา นิรุทฺธา วิปริณตา เตสํ อุปฺปาโท ปญฺญายิตฺถ วโย ปญฺญายิตฺถ ฐิตานํ อญฺญถตฺตํ ปญฺญายิตฺถ ฯ ยํ วิญฺญาณํ อตีตํ นิรุทฺธํ วิปริณตํ ตสฺส อุปฺปาโท ปญฺญายิตฺถ วโย ปญฺญายิตฺถ ฐิตสฺส อญฺญถตฺตํ ปญฺญายิตฺถ ฯ อิเมสํ โข อาวุโส ธมฺมานํ อุปฺปาโท ปญฺญายิตฺถ วโย ปญฺญายิตฺถ ฐิตานํ อญฺญถตฺตํ ปญฺญายิตฺถ ฯ {๘๑.๒} ยํ โข อาวุโส รูปํ อชาตํ อปาตุภูตํ ตสฺส อุปฺปาโท ปญฺญายิสฺสติ วโย ปญฺญายิสฺสติ ฐิตสฺส อญฺญถตฺตํ ปญฺญายิสฺสติ ฯ ยา เวทนา อชาตา อปาตุภูตา ตสฺสา อุปฺปาโท ปญฺญายิสฺสติ วโย ปญฺญายิสฺสติ ฐิตาย อญฺญถตฺตํ ปญฺญายิสฺสติ ฯ ยา สญฺญา ฯ เย สงฺขารา อชาตา อปาตุภูตา เตสํ อุปฺปาโท ปญฺญายิสฺสติ วโย ปญฺญายิสฺสติ ฐิตานํ อญฺญถตฺตํ ปญฺญายิสฺสติ ฯ ยํ วิญฺญาณํ อชาตํ อปาตุภูตํ ตสฺส อุปฺปาโท ปญฺญายิสฺสติ วโย ปญฺญายิสฺสติ ฐิตสฺส อญฺญถตฺตํ ปญฺญายิสฺสติ ฯ อิเมสํ โข อาวุโส ธมฺมานํ อุปฺปาโท ปญฺญายิสฺสติ วโย ปญฺญายิสฺสติ ฐิตานํ อญฺญถตฺตํ ปญฺญายิสฺสติ ฯ {๘๑.๓} ยํ โข อาวุโส รูปํ ชาตํ ปาตุภูตํ ตสฺส อุปฺปาโท ปญฺญายติ วโย ปญฺญายติ ฐิตสฺส อญฺญถตฺตํ ปญฺญายติ ฯ ยา เวทนา ชาตา ปาตุภูตา ฯเปฯ ยา สญฺญา ฯ เย สงฺขารา ชาตา ปาตุภูตา เตสํ อุปฺปาโท ปญฺญายติ วโย ปญฺญายติ ฐิตานํ อญฺญถตฺตํ ปญฺญายติ ฯ ยํ วิญฺญาณํ ชาตํ ปาตุภูตํ ตสฺส อุปฺปาโท ปญฺญายติ วโย ปญฺญายติ ฐิตสฺส อญฺญถตฺตํ ปญฺญายติ ฯ อิเมสํ โข อาวุโส ธมฺมานํ อุปฺปาโท ปญฺญายติ วโย ปญฺญายติ ฐิตานํ อญฺญถตฺตํ ปญฺญายตีติ ฯ เอวํ ปุฏฺโฐ อหํ ภนฺเต เอวํ พฺยากเรยฺยนฺติ ฯ

พระนครสาวัตถี ฯลฯ ครั้นแล้ว พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกะท่านพระอานนท์ว่าดูกรอานนท์ ถ้าภิกษุทั้งหลายพึงถามเธออย่างนี้ว่า ท่านอานนท์ ความบังเกิดขึ้นแห่งธรรมเหล่าไหนปรากฏแล้ว ความเสื่อมแห่งธรรมเหล่าไหนปรากฏแล้ว ความเป็นอย่างอื่นแห่งธรรมเหล่าไหนที่ตั้งอยู่ปรากฏแล้ว. ความบังเกิดขึ้นแห่งธรรมเหล่าไหนจักปรากฏ ความเสื่อมแห่งธรรมเหล่าไหนจักปรากฏ ความเป็นอย่างอื่นแห่งธรรมที่ตั้งอยู่แล้วเหล่าไหนจักปรากฏ. ความบังเกิดขึ้นแห่งธรรมเหล่าไหนย่อมปรากฏ ความเสื่อมแห่งธรรมเหล่าไหนย่อมปรากฏ ความเป็นอย่างอื่นแห่งธรรมที่ตั้งอยู่แล้วเหล่าไหนย่อมปรากฏ. ดูกรอานนท์เธอถูกถามอย่างนี้แล้ว พึงพยากรณ์อย่างไร? ท่านพระอานนท์กราบทูลว่า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ฯลฯ ข้าพระองค์ถูกถามอย่างนี้แล้วพึงพยากรณ์อย่างนี้ว่า ดูกรอาวุโสทั้งหลาย รูปใดแลที่ล่วงไปแล้ว ดับแล้ว แปรไปแล้ว ความบังเกิดขึ้นแห่งรูปนั้นปรากฏแล้ว ความเสื่อมแห่งรูปนั้นปรากฏแล้ว ความเป็นอย่างอื่นแห่งรูปที่ตั้งอยู่แล้วนั้น ปรากฏแล้ว. เวทนา ฯลฯ สัญญา ฯลฯ สังขาร ฯลฯ วิญญาณใดที่ล่วงไปแล้ว ดับแล้ว แปรไปแล้ว ความบังเกิดขึ้นแห่งวิญญาณนั้นปรากฏแล้ว ความเสื่อมแห่งวิญญาณนั้นปรากฏแล้ว ความเป็นอย่างอื่นแห่งวิญญาณที่ตั้งอยู่แล้วนั้นปรากฏแล้ว. ดูกรอาวุโสทั้งหลาย ความบังเกิดขึ้นแห่งธรรมเหล่านี้แลปรากฏแล้ว ความเสื่อมแห่งธรรมเหล่านี้แลปรากฏแล้ว ความเป็นอย่างอื่นแห่งธรรมที่ตั้งอยู่แล้วเหล่านี้แลปรากฏแล้ว. ดูกรอาวุโสทั้งหลาย รูปใดแลยังไม่เกิด ยังไม่ปรากฏ ความบังเกิดขึ้นแห่งรูปนั้นจักปรากฏ ความเสื่อมแห่งรูปนั้นจักปรากฏความเป็นอย่างอื่นแห่งรูปที่ตั้งอยู่แล้วนั้นจักปรากฏ. เวทนา ฯลฯ สัญญา ฯลฯ สังขาร ฯลฯ วิญญาณใดยังไม่เกิด ยังไม่ปรากฏ ความบังเกิดขึ้นแห่งวิญญาณนั้นจักปรากฏ ความเสื่อมแห่งวิญญาณนั้นจักปรากฏ ความเป็นอย่างอื่นแห่งวิญญาณที่ตั้งอยู่แล้วนั้นจักปรากฏ ดูกรอาวุโสทั้งหลาย ความบังเกิดขึ้นแห่งธรรมเหล่านี้แลจักปรากฏ ความเสื่อมแห่งธรรมเหล่านี้แลจักปรากฏความเป็นอย่างอื่นแห่งธรรมเหล่านี้ที่ตั้งอยู่แล้วแลจักปรากฏ. ดูกรอาวุโสทั้งหลาย รูปใดแลที่เกิดที่ปรากฏ ความบังเกิดขึ้นแห่งรูปนั้นย่อมปรากฏ ความเสื่อมแห่งรูปนั้นย่อมปรากฏ ความเป็นอย่างอื่นแห่งรูปที่ตั้งอยู่แล้วนั้นย่อมปรากฏ. เวทนา ฯลฯ สัญญา ฯลฯ สังขาร ฯลฯ วิญญาณใดที่เกิด ที่ปรากฏ ความบังเกิดขึ้นแห่งวิญญาณนั้นย่อมปรากฏ ความเสื่อมแห่งวิญญาณนั้นย่อมปรากฏ ความเป็นอย่างอื่นแห่งวิญญาณที่ตั้งอยู่แล้วนั้นย่อมปรากฏ. ดูกรอาวุโสทั้งหลายความบังเกิดขึ้นแห่งธรรมเหล่านี้แลย่อมปรากฏ ความเสื่อมแห่งธรรมเหล่านี้แลย่อมปรากฏความเป็นอย่างอื่นแห่งธรรมที่ตั้งอยู่แล้วเหล่านี้แลย่อมปรากฏ. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ถูกถามอย่างนี้แล้วพึงพยากรณ์อย่างนี้แล.

สาธุ สาธุ อานนฺท ยํ โข อานนฺท รูปํ อตีตํ นิรุทฺธํ วิปริณตํ ตสฺส อุปฺปาโท ปญฺญายิตฺถ วโย ปญฺญายิตฺถ ฐิตสฺส อญฺญถตฺตํ ปญฺญายิตฺถ ฯ ยา เวทนา ฯ ยา สญฺญา ฯ เย สงฺขารา ฯ ยํ วิญฺญาณํ อตีตํ นิรุทฺธํ วิปริณตํ ตสฺส อุปฺปาโท ปญฺญายิตฺถ วโย ปญฺญายิตฺถ ฐิตสฺส อญฺญถตฺตํ ปญฺญายิตฺถ อิเมสํ โข อานนฺท ธมฺมานํ อุปฺปาโท ปญฺญายิตฺถ วโย ปญฺญายิตฺถ ฐิตานํ อญฺญถตฺตํ ปญฺญายิตฺถ ฯ {๘๒.๑} ยํ โข อานนฺท รูปํ อชาตํ อปาตุภูตํ ตสฺส อุปฺปาโท ปญฺญายิสฺสติ วโย ปญฺญายิสฺสติ ฐิตสฺส อญฺญถตฺตํ ปญฺญายิสฺสติ ฯ ยา เวทนา ฯ ยา สญฺญา ฯ เย สงฺขารา ฯ ยํ วิญฺญาณํ อชาตํ อปาตุภูตํ ตสฺส อุปฺปาโท ปญฺญายิสฺสติ วโย ปญฺญายิสฺสติ ฐิตสฺส อญฺญถตฺตํ ปญฺญายิสฺสติ ฯ อิเมสํ โข อานนฺท ธมฺมานํ อุปฺปาโท ปญฺญายิสฺสติ วโย ปญฺญายิสฺสติ ฐิตานํ อญฺญถตฺตํ ปญฺญายิสฺสติ ฯ {๘๒.๒} ยํ โข อานนฺท รูปํ ชาตํ ปาตุภูตํ ตสฺส อุปฺปาโท ปญฺญายติ วโย ปญฺญายติ ฐิตสฺส อญฺญถตฺตํ ปญฺญายติ ฯ ยา เวทนา ชาตา ปาตุภูตา ฯเปฯ ยา สญฺญา ฯ เย สงฺขารา ฯ ยํ วิญฺญาณํ ชาตํ ปาตุภูตํ ตสฺส อุปฺปาโท ปญฺญายติ วโย ปญฺญายติ ฐิตสฺส อญฺญถตฺตํ ปญฺญายติ ฯ อิเมสํ โข อานนฺท ธมฺมานํ อุปฺปาโท ปญฺญายติ วโย ปญฺญายติ ฐิตานํ อญฺญถตฺตํ ปญฺญายตีติ ฯ เอวํ ปุฏฺโฐ ตฺวํ อานนฺท เอวํ พฺยากเรยฺยาสีติ ฯ

พ. ถูกแล้ว ถูกแล้ว อานนท์ รูปใดที่ล่วงไปแล้ว ดับแล้ว แปรไปแล้วความบังเกิดขึ้นแห่งรูปนั้นปรากฏแล้ว ฯลฯ ดูกรอานนท์ ความบังเกิดขึ้นแห่งธรรมเหล่านี้แลย่อมปรากฏ ความเสื่อมแห่งธรรมเหล่านี้แลย่อมปรากฏ ความเป็นอย่างอื่นแห่งธรรมที่ตั้งอยู่เหล่านี้แลย่อมปรากฏ. ดูกรอานนท์ เธอถูกถามอย่างนี้แล้ว พึงพยากรณ์อย่างนี้. จบ สูตรที่ ๖.

ในอานันทสูตรที่ ๒ มีเนื้อความง่ายทั้งนั้น

จบอรรถกถาอานันทสูตรที่ ๒ ----------------------------------