๘. ญาณสัญญกเถราปทาน (๑๒๘)

|๑๓๐.๘๔| ปพฺพเต หิมวนฺตมฺหิ วสามิ ปพฺพตนฺตเร ปุฬินํ โสภนํ ทิสฺวา พุทฺธเสฏฺฐํ อนุสฺสรึ ฯ |๑๓๐.๘๕| ญาเณ อุปนิธํ นตฺถิ สงฺคามํ นตฺถิ สตฺถุโน สพฺพธมฺมํ อภิญฺญาย ญาเณน อธิมุจฺจติ ฯ |๑๓๐.๘๖| นโม เต ปุริสาชญฺญ นโม เต ปุริสุตฺตม ญาเณน เต สโม นตฺถิ ยาวตา ญาณมุตฺตมํ ฯ |๑๓๐.๘๗| ญาเณ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา กปฺปํ สคฺคมฺหิ โมทหํ อวเสเสสุ กปฺเปสุ กุสลํ กริตํ มยา ฯ |๑๓๐.๘๘| เอกนวุเต อิโต กปฺเป ยํ สญฺญมลภึ ตทา ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ญาณสญฺญายิทํ ผลํ ฯ |๑๓๐.๘๙| อิโต เตสตฺตติกปฺเป เอโก ปุฬินปุปฺผิโย สตฺตรตนสมฺปนฺโน จกฺกวตฺติ มหพฺพโล ฯ |๑๓๐.๙๐| ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ญาณสญฺญโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ ญาณสญฺญกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

เราอยู่ในระหว่างภูเขาใกล้ภูเขาหิมวันต์ ได้เห็นกองทรายอันงามแล้ว ระลึก ถึงพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุด ไม่มีอะไรเปรียบได้ในพระญาณ สงคราม ไม่มีแก่พระศาสดา พระศาสดาทรงรู้ทั่วถึงธรรมทั้งปวงแล้ว ทรงน้อมไป (หลุดพ้น) ด้วยญาณ ขอนอบน้อมแด่พระองค์ บุรุษอาชาไนย ขอนอบ น้อมแด่พระองค์ อุดมบุรุษ ไม่มีใครเสมอด้วยพระญาณของพระองค์ พระญาณสูงสุดพ้นจะประมาณ เรายังจิตให้เลื่อมใสในพระญาณแล้วบันเทิง อยู่ในสวรรค์ตลอดกัลปในกัลปทั้งหลายที่เหลือ เราทำกุศล ในกัลปที่ ๙๑ แต่กัลปนี้ เราได้สัญญาใดในกาลนั้น ด้วยสัญญานั้น เราไม่รู้จักทุคติ เลย นี้เป็นผลแห่งสัญญาในพระญาณ ในกัลปที่ ๗๑ แต่กัลปนี้ เราได้ เป็นพระเจ้าจักรพรรดิองค์หนึ่งมีนามว่าปุฬินปุปผิยะ สมบูรณ์ด้วยแก้ว ๗ ประการ มีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้. ทราบว่า ท่านพระญาณสัญญกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล. จบ ญาณสัญญกเถราปทาน

ข้าพเจ้าอยู่ในระหว่างภูเขา ที่ภูเขาหิมพานต์ ได้เห็นกองทรายงดงามแล้ว หวนระลึกถึงพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐที่สุด

การเปรียบเทียบในพระญาณไม่มี สงคราม(คือการปรุงแต่ง)ไม่มีแก่พระศาสดา พระศาสดาทรงรู้ธรรมทั้งปวงแล้ว ตัดสินใจด้วยพระญาณ

ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นบุรุษอาชาไนย ข้าพระองค์ขอนอบน้อมพระองค์ ข้าแต่พระองค์ทรงเป็นผู้สูงสุดแห่งบุรุษ ขอนอบน้อมพระองค์ ผู้ที่จะเสมอด้วยพระญาณของพระองค์ไม่มี ตราบเท่าที่พระญาณสูงสุดของพระองค์ยังมีอยู่

ในกัปที่ ๙๑ นับจากกัปนี้ไป ข้าพเจ้าได้ความทรงจำไว้ในครั้งนั้น จึงไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งความทรงจำในพระญาณ

ในกัปที่ ๗๓ นับจากกัปนี้ไป ได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิองค์หนึ่งพระนามว่าปุฬินปุปผิยะ สมบูรณ์ด้วยรัตนะ ๗ ประการ มีพลานุภาพมาก

คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ ข้าพเจ้าได้ทำให้แจ้งแล้ว คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ข้าพเจ้าก็ได้ทำสำเร็จแล้ว ดังนี้แล ได้ทราบว่า ท่านพระญาณสัญญิกเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้ญาณสัญญิกเถราปทานที่ ๘ จบ

____________________________

บาลีเป็น ญาณสัญญกเถราปทาน.

อปทานของท่านพระญาณสัญญิกเถระมีคำเริ่มต้นว่า ปพฺพเต หิมวนฺตมฺหิ ดังนี้.

แม้พระเถระแม้นี้ก็ได้เคยบำเพ็ญกุศลมาแล้วในพระพุทธเจ้าองค์ก่อนๆ ทุกๆ ภพที่เกิดแล้วจะสั่งสมแต่บุญอันเป็นอุปนิสัยแห่งพระนิพพานเป็นประจำเสมอ.

ในกาลแห่งพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพระนามว่าวิปัสสี ท่านได้เกิดในเรือนอันมีตระกูล พอเจริญวัยแล้ว ละเพศฆราวาสออกบวชเป็นดาบส สร้างบรรณศาลาอยู่ระหว่างภูเขาไม่ไกลภูเขาหิมวันต์ ทำอภิญญา ๕ และสมาบัติ ๘ ให้บังเกิดขึ้นแล้ว.

วันหนึ่งมองเห็นกองทรายอันบริสุทธิ์ขาวสะอาด จึงนึกชมเชยพระพุทธเจ้าว่า พระพุทธเจ้าทั้งหลายก็บริสุทธิ์เช่นนี้ และนึกชมเชยพระญาณของพระพุทธเจ้าพระองค์นั้นว่า พระญาณของพระพุทธเจ้าก็คงบริสุทธิ์เช่นนี้เหมือนกันแล.

ด้วยบุญอันนั้น ดาบสนั้นได้ท่องเที่ยวไปในเทวโลกและมนุษยโลก ได้เสวยสมบัติทั้งสองครบแล้ว.

ในพุทธุปบาทกาลนี้ เขาได้มาเกิดในเรือนอันมีตระกูลแห่งหนึ่ง บรรลุนิติภาวะแล้ว ได้บวชในพระศาสนาไม่นานนักก็ได้สำเร็จพระอรหัต ระลึกถึงบุญที่ได้กระทำไว้ในปางก่อนได้ เกิดความโสมนัส เมื่อจะประกาศถึงเรื่องราวที่ตนเคยได้ประพฤติมาแล้วในกาลก่อน จึงกล่าวคำเริ่มต้นว่า ปพฺพเต หิมวนฺตมฺหิ ดังนี้.

บทว่า ปุลินํ โสภณํ ทิสฺวา มีวิเคราะห์ว่า ปุลินะ เพราะเป็นไปอยู่โดยอาการอย่างทราย คือโดยอาการที่บริสุทธิ์สะอาดคล้ายๆ กับว่ามีคนทำให้บริบูรณ์แล้วฉะนั้น.

อธิบายว่า เราได้เห็นกองทรายอันงดงามแล้วได้อนุสรณ์ถึงพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุด.

คำที่เหลือมีเนื้อความพอจะรู้ได้ง่ายแล้วทีเดียว. จบอรรถกถาญาณสัญญิกเถราปทาน -----------------------------------------------------