๑๐. ปัญจังคุลิยเถราปทาน (๑๗๐)

|๑๗๒.๕๐| ติสฺโส นามาสิ ภควา โลกนาโถ นราสโภ ปวิสนฺตํ คนฺธกุฏึ วิหารกุสลํ มุนึ ฯ |๑๗๒.๕๑| สุคนฺธมาลฺยมาทาย อคมาสึ ชินนฺติกํ อปฺปสทฺโธ จ สมฺพุทฺเธ ปญฺจงฺคุลิมทาสหํ ฯ |๑๗๒.๕๒| เทฺวนวุเต อิโต กปฺเป ยํ คนฺธมภิโรปยึ ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ปญฺจงฺคุลิสฺสิทํ ผลํ ฯ |๑๗๒.๕๓| เทฺวสตฺตติมฺหิโต กปฺเป ราชา อาสึ สยมฺปโก สตฺตรตนสมฺปนฺโน จกฺกวตฺติ มหพฺพโล ฯ |๑๗๒.๕๔| ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ปญฺจงฺคุลิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ ปญฺจงฺคุลิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ อุทฺทานํ สุปาจริกณเวรี ขชฺชโก เทสปูชโก กณิกาโร สปฺปิทโท ยุธิโก ทุสฺสทายโก มาโฬ จ ปญฺจงฺคุลิโก จตุปญฺญาสคาถกาติ ฯ สุปาริจริยวคฺโค สตฺตรสโม ฯ ---------

เราได้เห็นพระผู้มีพระภาคมหามุนี พระนามว่าติสสะ ผู้เป็นนาถะของ โลก ประเสริฐกว่านระกำลังเสด็จเข้าพระคันธกุฎี อันเป็นพระวิหารสวย งาม จึงถือเอาของหอมและพวงดอกไม้ไปสู่สำนักพระชินเจ้า และเราเป็น ผู้มีศรัทธาน้อยในพระสัมพุทธเจ้า ได้ถวายบังคม ในกัลปที่ ๙๒ แต่กัลปนี้ เราได้บูชาพระพุทธเจ้าด้วยของหอมใด ด้วยการบูชานั้น เราไม่รู้จักทุคติ เลย นี้เป็นผลแห่งการถวายบังคม ในกัลปที่ ๗๒ แต่กัลปนี้ เราได้เป็น พระเจ้าจักรพรรดิราชมีนามว่าสยัมปกะ สมบูรณ์ด้วยแก้ว ๗ ประการ มี พลมาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนา เราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้. ทราบว่า ท่านพระปัญจังคุลิยเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล. จบ ปัญจังคุลิยเถราปทาน. ----------------------------------------------------- รวมอปทานที่มีในวรรคนี้ คือ ๑. สุปาริจริยเถราปทาน ๒. กณเวรปุปผิยเถราปทาน ๓. ขัชชทายกเถราปทาน ๔. เทสปูชกเถราปทาน ๕. กณิการฉทนิยเถราปทาน ๖. สัปปิทายกเถราปทาน ๗. ยุธิกปุปผิยเถราปทาน ๘. ทุสสทายกเถราปทาน ๙. สมาทปกเถราปทาน ๑๐. ปัญจังคุลิยเถราปทานมีคาถา ๕๔ คาถา ฉะนี้แล. จบ สุปาริจริยวรรคที่ ๑๗ -----------------------------------------------------

พระผู้มีพระภาคพระนามว่าติสสะ ผู้ทรงเป็นที่พึ่งของสัตว์โลก ทรงองอาจกว่านรชน เป็นพระมุนี ทรงฉลาดในวิหารธรรม กำลังเสด็จเข้าไปยังพระคันธกุฎี

ข้าพเจ้าได้ถือของหอมและพวงมาลัยไปยังสำนักพระชินเจ้า แต่ข้าพเจ้ามีศรัทธาน้อยในพระสัมมาสัมพุทธเจ้า จึงได้ถวายเครื่องลูบไล้ด้วยนิ้วทั้ง ๕

ในกัปที่ ๗๒ นับจากกัปนี้ไป ข้าพเจ้าได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิพระนามว่าสยัมปภะ สมบูรณ์ด้วยรัตนะ ๗ ประการ มีพลานุภาพมาก

อปทานของท่านพระปัญจังคุลิยเถระมีคำเริ่มต้นว่า ติสฺโส นามาสิ ภควา ดังนี้.

พระเถระแม้นี้ก็ได้เคยบำเพ็ญกุศลมาแล้วในพระพุทธเจ้าพระองค์ก่อนๆ ทุกๆ ภพนั้นจะสั่งสมแต่บุญอันเป็นอุปนิสัยแห่งพระนิพพานเป็นประจำเสมอ.

ในกาลแห่งพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพระนามว่าติสสะ ท่านได้เกิดในตระกูลแห่งหนึ่ง เจริญวัยแล้ว ดำรงอยู่ในเพศฆราวาส สมบูรณ์ด้วยสมบัติ มีศรัทธาเลื่อมใส เห็นพระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จพระราชดำเนินไปตามหนทางเข้าไปยังพระวิหาร ได้ถือเอาดอกไม้ที่มีกลิ่นหอมหลากชนิดเช่นดอกมะลิเป็นต้นและเครื่องลูบไล้มีผลไม้จันทน์เป็นต้นแล้ว ไปยังพระวิหาร เอาดอกไม้ทั้งหลายบูชาพระผู้มีพระภาคเจ้า แล้วเอานิ้วทั้ง ๕ แตะเครื่องลูบไล้ ลูบทาที่พระสรีระของพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว ถวายบังคมหลีกไป.

ด้วยบุญอันนั้น เขาจึงได้เสวยสมบัติทั้งสองในเทวโลกและมนุษยโลกแล้ว.

ในพุทธุปบาทกาลนี้ เขาได้เกิดในตระกูลแห่งหนึ่งซึ่งสมบูรณ์ด้วยสมบัติ เจริญวัยแล้ว ได้ฟังพระธรรมเทศนาของพระศาสดาแล้ว มีใจเลื่อมใส บวชแล้วไม่นานก็ได้เป็นพระอรหันต์.

เมื่อจะระลึกถึงบุพกรรมของตนก็ทราบได้อย่างแจ่มชัด เมื่อจะประกาศถึงเรื่องราวที่ตนเคยได้ประพฤติมาแล้วในกาลก่อนว่า เราได้บำเพ็ญกุศลกรรมชื่อนี้ไว้ จึงได้รับโลกุตรสมบัติเช่นนี้แล จึงกล่าวคำเริ่มต้นว่า ติสฺโส นามาสิ ภควา ดังนี้.

คำที่เหลือทั้งหมดนั้นมีเนื้อความง่ายทั้งนั้นแล. จบอรรถกถาปัญจังคุลิยเถราปทาน จบอรรถกถาสุปาริจริยวรรคที่ ๑๗ -----------------------------------------------------

รวมอปทานที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. สุปาริจริยเถราปทาน

๒. กณเวรปุปผิยเถราปทาน

๓. ขัชชทายกเถราปทาน

๔. เทสปูชกเถราปทาน

๕. กณิการฉทนิยเถราปทาน

๖. สัปปิทายกเถราปทาน

๗. ยุธิกปุปผิยเถราปทาน

๘. ทุสสทายกเถราปทาน

๙. สมาทปกเถราปทาน

๑๐. ปัญจังคุลิยเถราปทาน

มีคาถา ๕๔ คาถา ฉะนี้แล.

จบสุปาริจริยวรรคที่ ๑๗ -----------------------------------------------------