๕. โคสีสนิกเขปกเถราปทาน (๒๙๕)

|๒๙๗.๒๑| อารามทฺวารา นิกฺขมฺม โคสีสํ สนฺถตํ มยา อนุโภมิ สกํ กมฺมํ ปุพฺพกมฺมสฺสิทํ ผลํ ฯ |๒๙๗.๒๒| อาชานิยา วาตชวา สินฺธวา สีฆพาหนา อนุโภมิ สพฺพเมตํ โคสีสสฺส อิทํ ผลํ ฯ |๒๙๗.๒๓| อโห การํ ปรมการํ สุเขตฺเต สุกตํ มยา สงฺเฆ กตสฺส การสฺส น อญฺญํ กลมคฺฆติ ฯ |๒๙๗.๒๔| จตุนวุเต อิโต กปฺเป ยํ สีสํ สนฺถรึ อหํ ทุคฺคตึ นาภิชานามิ สนฺถรสฺส อิทํ ผลํ ฯ |๒๙๗.๒๕| ปญฺจสตฺตติกปฺปมฺหิ สุปติฏฺฐิตนามโก เอโก อาสึ มหาเตโช จกฺกวตฺติ มหพฺพโล ฯ |๒๙๗.๒๖| ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติฯ อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา โคสีสนิกฺเขปโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ โคสีสนิกฺเขปกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

เราออกจากประตูพระอารามแล้ว ได้ลาด (ทอด) ไม้จันทน์ขาวไว้ (เพื่อ ให้สงฆ์เดิน) เราได้เสวยกรรมของตน นี้เป็นผลแห่งบุรพกรรม ม้า สินธพอาชาไนย มีกำลังวิ่งเร็วดังลม เป็นพาหนะเร็ว เราได้เสวยผลนั้น ทั้งหมด นี้เป็นผลแห่งการลาดไม้จันทน์ขาว โอ กุศลสมภารน้อย (กลับ) ให้ผลมากมาย เราทำดีในเขตดี ผลอื่นไม่ได้เสี้ยวแห่งกุศล สมภารที่เรา ทำในสงฆ์ ในกัลปที่ ๙๔ แต่กัลปนี้ เราได้ลาดไม้จันทร์ขาว ในกัลปที่ ๗๕ แต่กัลปนี้ เราได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิองค์หนึ่ง มีนามว่าสุปติฏฐิตะ มีเดชมาก มีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้. ทราบว่า ท่านพระโคสีสนิกเขปกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล. จบ โคสีสนิกเขปกเถราปทาน.

ม้าสินธพอาชาไนย เป็นพาหนะวิ่งเร็วไวปานลม ข้าพเจ้าได้เสวยผลนั้นทั้งหมด นี้เป็นผลแห่งการลาดไม้จันทน์เหลือง

โอ ! กุศลสมภารเล็กน้อยที่ข้าพเจ้าทำไว้ในบุญเขตที่ดี (กลับ) ให้ผลมาก กุศลสมภารอื่นไม่ถึงเสี้ยวแห่งกุศลสมภาร ที่ข้าพเจ้าทำไว้ในพระสงฆ์เลย

ในกัปที่ ๙๔ นับจากกัปนี้ไป ข้าพเจ้าได้ลาดไม้จันทน์เหลืองไว้ จึงไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการลาดไม้จันทน์เหลือง

ในกัปที่ ๗๕ (นับจากกัปนี้ไป) ได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิมีพระนามว่าสุปติฏฐิตะ มีเดชมาก มีพลานุภาพมาก

พึงทราบเรื่องราวในอปทานที่ ๕ ดังต่อไปนี้ :-

บทว่า อารามทฺวารา นิกฺขมฺม ความว่า ที่หนทางประตูออกของพระสงฆ์ จากประตูพระอาราม.

บทว่า โคสีสํ สนฺถตํ มยา ความว่า ที่หนทางประตูออกนั้น เราได้ลาดไม้จันทน์ขาวไว้เพื่อสำหรับเหยียบเดิน ด้วยมีเจตนาว่า คู่พระบาทของพระผู้มีพระภาคเจ้า และคู่เท้าของภิกษุสงฆ์ อย่าได้เหยียบลงไปที่โคลนเลย.

บทว่า อนุโภมิ สกํ กมฺมํ ความว่า ด้วยกำลังแห่งกรรมคือการลาดไม้จันทน์ขาวของตน เราจึงได้เสวยผล มีม้าอาชาไนยที่เร็วไวดุจสายลม มีม้าสินธพซึ่งเป็นพาหนะที่เร็วพลันเป็นต้น.

บทว่า อโห การํ ปรมการํ ความว่า กิจแม้เล็กน้อยที่เรากระทำไว้ด้วยดีในพระสงฆ์ซึ่งเป็นเขตที่ดี เพราะทานที่มีผลมากมาย จึงให้ผลอันยิ่งคือสูงสุด จัดเป็นความอัศจรรย์จริง.

ท่านกล่าวคำอธิบายไว้ว่า

เราได้กระทำกรรมคือการลาดไม้จันทน์ขาวไว้ในเขตแห่งพระสงฆ์ผู้มีกายสมาจารและวจีสมาจารอันบริสุทธิ์ ปราศจากโทษมีราคะและโทสะเป็นต้น การกระทำเช่นนี้ย่อมให้ผลมากมาย เปรียบเหมือนดังข้าวสาลีที่บุคคลหว่านลงในนาทั้งหลาย ที่ปราศจากโทษมีหญ้าเป็นต้น ย่อมให้ผลมากมายฉะนั้นแล.

บทว่า น อญฺญํ กลมคฺฆติ เชื่อมความว่า กรรมอื่นที่ทำในศาสนาอื่นภายนอก มีผลไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑๖ ส่วนที่ ๑๖ แห่งการบูชาสักการะที่บุคคลทำแล้วในพระสงฆ์เลย. จบอรรถกถาโคสีสนิกเขปกเถราปทาน -----------------------------------------------------