๑. อสมาหิตสูตร

สาวตฺถิยํ วิหรติ ... ตตฺร โข ภควา ... ธาตุโสว ภิกฺขเว สตฺตา สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ อสฺสทฺธา อสฺสทฺเธหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ อหิริกา อหิริเกหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ อโนตฺตาปิโน อโนตฺตาปีหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ อสมาหิตา อสมาหิเตหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ ทุปฺปญฺญา ทุปฺปญฺเญหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ ฯ สทฺธา สทฺเธหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ หิริมนา หิริมเนหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ โอตฺตาปิโน โอตฺตาปีหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ สมาหิตา สมาหิเตหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ ปญฺญวนฺโต ปญฺญวนฺเตหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺตีติ ฯ ปฐมํ ฯ

พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของท่านอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตพระนครสาวัตถี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุทั้งหลาย ... แล้วได้ตรัสว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย สัตว์ทั้งหลายย่อมคบค้ากัน ย่อมสมาคมกัน โดยธาตุเทียว คือสัตว์จำพวกที่ไม่มีศรัทธาย่อมคบค้ากัน ย่อมสมาคมกัน กับสัตว์จำพวกที่ไม่มีศรัทธา สัตว์จำพวกที่ไม่มีหิริ ย่อมคบค้ากัน ย่อมสมาคมกัน กับสัตว์จำพวกที่ไม่มีหิริ สัตว์จำพวกที่ไม่มีโอตตัปปะ ย่อมคบค้ากัน ย่อมสมาคมกัน กับสัตว์จำพวกที่ไม่มีโอตตัปปะสัตว์จำพวกที่มีใจไม่มั่นคง ย่อมคบค้ากัน ย่อมสมาคมกัน กับสัตว์จำพวกที่มีใจไม่มั่นคง สัตว์จำพวกที่มีปัญญาทราม ย่อมคบค้ากัน ย่อมสมาคมกัน กับสัตว์จำพวกที่มีปัญญาทราม สัตว์จำพวกที่มีศรัทธา ย่อมคบค้ากัน ย่อมสมาคมกัน กับสัตว์จำพวกที่มีศรัทธา สัตว์จำพวกที่มีหิริ ย่อมคบค้ากัน ย่อมสมาคมกัน กับสัตว์จำพวกที่มีหิริ สัตว์จำพวกที่มีโอตตัปปะ ย่อมคบค้ากัน ย่อมสมาคมกันกับสัตว์จำพวกที่มีโอตตัปปะ สัตว์จำพวกที่มีใจมั่นคง ย่อมคบค้ากัน ย่อมสมาคมกัน กับสัตว์จำพวกที่มีใจมั่นคง สัตว์จำพวกที่มีปัญญา ย่อมคบค้ากัน ย่อมสมาคมกัน กับสัตว์จำพวกที่มีปัญญา ฯ จบสูตรที่ ๑

ในสูตรอื่นจากวรรคที่ ๒ นี้ อสมาหิตสูตรที่ ๑ (ข้อ ๓๙๐) พระองค์ตรัสด้วยอำนาจแห่งธรรมมีอัสสัทธาเป็นต้น ๕ อย่าง.

ทุสสีลสูตรที่ ๒ (ข้อ ๓๙๑) ก็ตรัสเช่นนั้น.

แต่ในอสมาหิตสูตรที่ ๑ พระองค์ตรัส อสมาหิต บท เป็นบทที่ ๔.

ในทุสสีลสูตรที่ ๒ พระองค์ตรัส ทุสสีล บท เป็นบทที่ ๔.

เมื่อพระองค์ตรัสอย่างนี้ เป็นอันตรัสตามอัธยาศัยของบุคคลผู้จะตรัสรู้.

บทว่า อสมาหิตา ในสูตรที่ ๑ นี้ ความว่า เว้นจากอุปจารสมาธิ และอัปปนาสมาธิ.

บทว่า ทุสฺสีลา แปลว่า ไม่มีศีล.

สูตรที่ ๓ พระองค์ตรัสด้วยอำนาจอัธยาศัยของบุคคลผู้จะตรัสรู้.

สูตรที่ ๔ ตรัสด้วยอำนาจกรรมบถ ๗.

สูตรที่ ๕ ตรัสด้วยอำนาจกรรมบถ ๑๐.

จบอรรถกถาอสมาหิตสูตรที่ ๑ -----------------------------------------------------