๑๐. สมณพราหมณสูตร ที่ ๓

สาวตฺถิยํ วิหรติ ... ตตฺร โข ภควา ... เย หิ เกจิ ภิกฺขเว สมณา วา พฺราหฺมณา วา ปฐวีธาตุํ นปฺปชานนฺติ ปฐวีธาตุสมุทยํ นปฺปชานนฺติ ปฐวีธาตุนิโรธํ นปฺปชานนฺติ ปฐวีธาตุนิโรธคามินึ ปฏิปทํ นปฺปชานนฺติ ฯ อาโปธาตุํ นปฺปชานนฺติ ฯเปฯ เตโชธาตุํ นปฺปชานนฺติ ... วาโยธาตุํ นปฺปชานนฺติ วาโยธาตุสมุทยํ นปฺปชานนฺติ วาโยธาตุนิโรธํ นปฺปชานนฺติ วาโยธาตุนิโรธคามินึ ปฏิปทํ นปฺปชานนฺติ น เมเต ภิกฺขเว สมณา วา พฺราหฺมณา วา สมเณสุ วา สมณสมฺมตา พฺราหฺมเณสุ วา พฺราหฺมณสมฺมตา น จ ปน เต อายสฺมนฺโต สามญฺญตฺถํ วา พฺราหฺมญฺญตฺถํ วา ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรนฺติ ฯ

พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของท่านอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตพระนครสาวัตถี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุทั้งหลาย ... แล้วได้ตรัสว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็สมณะหรือพราหมณ์บางพวกย่อมไม่ทราบชัด ซึ่งปฐวีธาตุ เหตุเกิดแห่งปฐวีธาตุ ความดับแห่งปฐวีธาตุปฏิปทาเครื่องให้ถึงความดับแห่งปฐวีธาตุ ย่อมไม่ทราบชัดซึ่งอาโปธาตุ ... ซึ่งเตโชธาตุ ... ซึ่งวาโยธาตุ เหตุเกิดแห่งวาโยธาตุ ความดับแห่งวาโยธาตุ ปฏิปทาเครื่องให้ถึงความดับแห่งวาโยธาตุ สมณะหรือพราหมณ์พวกนั้น ย่อมไม่ได้รับสมมติว่าเป็นสมณะในหมู่สมณะ ไม่ได้รับสมมติว่าเป็นพราหมณ์ในหมู่พราหมณ์และท่านเหล่านั้น ย่อมไม่กระทำให้แจ้งซึ่งประโยชน์แห่งความเป็นสมณะ หรือประโยชน์แห่งความเป็นพราหมณ์ ด้วยปัญญาอันรู้ยิ่งด้วยตนเอง ในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ ฯ

เย จ โข เกจิ ภิกฺขเว สมณา วา พฺราหฺมณา วา ปฐวีธาตุํ ปชานนฺติ ปฐวีธาตุสมุทยํ ปชานนฺติ ปฐวีธาตุนิโรธํ ปชานนฺติ ปฐวีธาตุนิโรธคามินึ ปฏิปทํ ปชานนฺติ ฯ อาโปธาตุํ ปชานนฺติ ฯเปฯ เตโชธาตุํ ปชานนฺติ ... วาโยธาตุํ ปชานนฺติ วาโยธาตุสมุทยํ ปชานนฺติ วาโยธาตุนิโรธํ ปชานนฺติ วาโยธาตุนิโรธคามินึ ปฏิปทํ ปชานนฺติ เต จ โขเม ภิกฺขเว สมณา วา พฺราหฺมณา วา สมเณสุ เจว สมณสมฺมตา พฺราหฺมเณสุ จ พฺราหฺมณสมฺมตา เต จ ปนายสฺมนฺโต สามญฺญตฺถญฺจ พฺราหฺมญฺญตฺถญฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรนฺตีติ ฯ ทสมํ ฯ จตุตฺถวคฺโค จตุตฺโถ ฯ จตุตฺถสฺส วคฺคสฺส อุทฺทานํ จตสฺโส ปุพฺเพ อจริ โน เจทํ ทุกฺเขน จ อภินนฺทนญฺจ อุปฺปาทํ ตโย สมณพฺราหฺมณาติ ฯ ธาตุสํยุตฺตํ ทุติยํ สมตฺตํ ฯ --------

ดูกรภิกษุทั้งหลาย ส่วนสมณะหรือพราหมณ์บางพวกย่อมทราบชัด ซึ่งปฐวีธาตุ เหตุเกิดแห่งปฐวีธาตุ ความดับแห่งปฐวีธาตุ ปฏิปทาเครื่องให้ถึงความดับแห่งปฐวีธาตุ ย่อมทราบชัด ซึ่งอาโปธาตุ ... ซึ่งเตโชธาตุ ... ซึ่งวาโยธาตุ เหตุเกิดแห่งวาโยธาตุ ความดับแห่งวาโยธาตุ ปฏิปทาเครื่องให้ถึงความดับแห่งวาโยธาตุ สมณะหรือพราหมณ์พวกนั้น ย่อมได้รับสมมติว่าเป็นสมณะในหมู่สมณะ ได้รับสมมติว่าเป็นพราหมณ์ในหมู่พราหมณ์ และท่านเหล่านั้นย่อมกระทำให้แจ้งซึ่งประโยชน์แห่งความเป็นสมณะ หรือประโยชน์แห่งความเป็นพราหมณ์ ด้วยปัญญาอันรู้ยิ่งด้วยตนเอง ในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่ ดังนี้ ฯ จบสูตรที่ ๑๐ จบจตุตถวรรคที่ ๔ -----------------------------------------------------รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ ๑. จตัสสสูตร ๒. ปุพพสูตร ๓. อจริสูตร ๔. โนเจทสูตร ๕. ทุกขสูตร ๖. อภินันทนสูตร ๗. อุปปาทสูตร ๘. สมณ พราหมณสูตรที่ ๑ ๙. สมณพราหมณสูตรที่ ๒ ๑๐. สมณ พราหมณสูตรที่ ๓ จบธาตุสังยุตต์ที่ ๒ -----------------------------------------------------

ท่านกล่าววิวัฏฏะไว้ในสูตรที่ ๖ สูตรที่ ๗.

ใน ๓ สูตรสุดท้าย (สูตรที่ ๘-๙-๑๐) ท่านกล่าวสัจจะ ๔ เท่านั้น.

จบอรรถกถาสูตรที่ ๖-๗-๘-๙-๑๐ จบจตุตถวรรคที่ ๔ -----------------------------------------------------

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. จตัสสสูตร

๒. ปุพพสูตร

๓. อจริสูตร

๔. โนเจทสูตร

๕. ทุกขสูตร

๖. อภินันทนสูตร

๗. อุปปาทสูตร

๘. สมณพราหมณสูตรที่ ๑

๙. สมณพราหมณสูตรที่ ๒

๑๐. สมณพราหมณสูตรที่ ๓ จบธาตุสังยุตต์ที่ ๒ -----------------------------------------------------

อรรถกถาที่มีมาก่อนหน้านี้ :- อรรถกถา สังยุตตนิกาย นิทานวรรค ธาตุสังยุตต์ จตุตถวรรคที่ ๔ ทุกขสูตร