๔. กุลูปกสูตร

สาวตฺถิยํ วิหรติ ... ตํ กึ มญฺญถ ภิกฺขเว กถํรูโป ภิกฺขุ อรหติ กุลูปโก โหตุํ กถํรูโป ภิกฺขุ น อรหติ กุลูปโก โหตุนฺติ ฯ ภควํมูลกา โน ภนฺเต ธมฺมา ฯเปฯ

พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของท่าน อนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตพระนครสาวัตถี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุทั้งหลาย ... แล้วได้ตรัสว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย พวกเธอจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน ภิกษุชนิดไร สมควรเข้าไปสู่สกุล ภิกษุชนิดไร ไม่สมควรเข้าไปสู่สกุล ฯ ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรมทั้งหลายของพวกข้าพระองค์ มีพระผู้มีพระภาคเป็นรากฐาน ฯลฯ ฯ

ภควา เอตทโวจ โย หิ โกจิ ภิกฺขเว ภิกฺขุ เอวํจิตฺโต กุลานิ อุปสงฺกมติ เทนฺตุเยว เม มา นาทํสุ พหุกญฺเญว เม เทนฺตุ มา โถกํ ปณีตญฺเญว เม เทนฺตุ มา ลูขํ สีฆญฺเญว เม เทนฺตุ มา ทนฺธํ สกฺกจฺจญฺเญว เม เทนฺตุ มา อสกฺกจฺจนฺติ ฯ ตสฺส เจ ภิกฺขเว ภิกฺขุโน เอวํจิตฺตสฺส กุลานิ อุปสงฺกมโต น เทนฺติ เตน ภิกฺขุ สนฺทียติ โส ตโตนิทานํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวทยติ ฯ โถกํ เทนฺติ โน พหุกํ ฯเปฯ ลูขํ เทนฺติ โน ปณีตํ ทนฺธํ เทนฺติ โน สีฆํ เตน ภิกฺขุ สนฺทียติ โส ตโตนิทานํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวทยติ ฯ อสกฺกจฺจํ เทนฺติ โน สกฺกจฺจํ เตน ภิกฺขุ สนฺทียติ โส ตโตนิทานํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวทยติ ฯ เอวรูโป โข ภิกฺขเว ภิกฺขุ น อรหติ กุลูปโก โหตุํ ฯ

พระผู้มีพระภาคได้ตรัสดังนี้ว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุรูปใดรูปหนึ่งมีความคิดอย่างนี้ว่า ขอชนทั้งหลายจงให้แก่เราเท่านั้น อย่าไม่ให้ จงให้แก่เราให้มาก อย่าให้น้อย จงให้เราแต่สิ่งประณีตเท่านั้น อย่าให้สิ่งเศร้าหมองจงให้เราเร็วพลันทีเดียว อย่าให้ช้า จงให้เราโดยความเคารพเท่านั้น อย่าให้โดยไม่เคารพเข้าไปสู่สกุล ภิกษุทั้งหลาย ถ้าเมื่อภิกษุนั้นมีความคิดอย่างนี้เข้าไปสู่สกุลชนทั้งหลายไม่ให้ ภิกษุย่อมอึดอัดเพราะข้อนั้น เธอย่อมได้เสวยทุกขโทมนัสซึ่งมีข้อนั้นเป็นเหตุ ชนทั้งหลายให้น้อย ไม่ให้มาก ฯลฯ ให้ของเศร้าหมอง ไม่ให้ของประณีต ให้ช้า ไม่ให้เร็ว ภิกษุย่อมอึดอัดเพราะข้อนั้น เธอย่อมได้เสวยทุกขโทมนัสซึ่งมีข้อนั้นเป็นเหตุ ชนทั้งหลายให้โดยไม่เคารพ ไม่ให้โดยเคารพภิกษุย่อมอึดอัดเพราะข้อนั้น เธอย่อมได้เสวยทุกขโทมนัสซึ่งมีข้อนั้นเป็นเหตุภิกษุเห็นปานนี้แล ไม่ควรเป็นผู้เข้าไปสู่สกุล ฯ

โย จ โข ภิกฺขเว ภิกฺขุ เอวํจิตฺโต กุลานิ อุปสงฺกมติ ตํ กุเตตฺถ ลพฺภา ปรกุเลสุ เทนฺตุเยว เม มา นาทํสุ พหุกญฺเญว เม เทนฺตุ มา โถกํ ปณีตญฺเญว เม เทนฺตุ มา ลูขํ สีฆญฺเญว เม เทนฺตุ มา ทนฺธํ สกฺกจฺจญฺเญว เม เทนฺตุ มา อสกฺกจฺจนฺติ ฯ ตสฺส เจ ภิกฺขเว ภิกฺขุโน เอวํจิตฺตสฺส กุลานิ อุปสงฺกมโต น เทนฺติ เตน ภิกฺขุ น สนฺทียติ โส น ตโตนิทานํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวทยติ ฯ โถกํ เทนฺติ โน พหุกํ เตน ภิกฺขุ น สนฺทียติ โส น ตโตนิทานํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวทยติ ฯ ลูขํ เทนฺติ โน ปณีตํ ... ทนฺธํ เทนฺติ โน สีฆํ เตน ภิกฺขุ น สนฺทียติ โส น ตโตนิทานํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวทยติ ฯ อสกฺกจฺจํ เทนฺติ โน สกฺกจฺจํ เตน ภิกฺขุ น สนฺทียติ โส น ตโตนิทานํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวทยติ ฯ เอวรูโป โข ภิกฺขเว ภิกฺขุ อรหติ กุลูปโก โหตุํ ฯ

ส่วนภิกษุใดแล มีความคิดอย่างนี้ว่า ขอให้ชนทั้งหลายใน สกุลอื่นจงให้เราเท่านั้น อย่าไม่ให้ จงให้เรามากเท่านั้น อย่าให้น้อย จงให้เราแต่สิ่งประณีตเท่านั้น อย่าให้สิ่งเศร้าหมอง จงให้เราพลันทีเดียว อย่าให้ช้า จงให้เราโดยเคารพเท่านั้น อย่าให้โดยไม่เคารพนั้น อันนั้นจะพึงได้ในเรื่องนี้แต่ที่ไหนดังนี้ เข้าไปสู่สกุล ภิกษุทั้งหลาย ถ้าเมื่อภิกษุนั้นมีความคิดอย่างนี้ เข้าไปสู่สกุลชนทั้งหลายไม่ให้ ภิกษุย่อมไม่อึดอัดเพราะข้อนั้น เธอย่อมไม่ได้เสวยทุกข-*โทมนัสซึ่งมีข้อนั้นเป็นเหตุ ชนทั้งหลายให้น้อย ไม่ให้มาก ภิกษุย่อมไม่อึดอัดเพราะข้อนั้น เธอย่อมไม่ได้เสวยทุกขโทมนัสซึ่งมีข้อนั้นเป็นเหตุ ชนทั้งหลายให้สิ่งเศร้าหมอง ไม่ให้สิ่งประณีต ... ให้ช้า ไม่ให้เร็ว ภิกษุย่อมไม่อึดอัดเพราะข้อนั้น เธอย่อมไม่ได้เสวยทุกขโทมนัสซึ่งมีข้อนั้นเป็นเหตุ ชนทั้งหลายให้โดยไม่เคารพ ไม่ให้โดยเคารพ ภิกษุย่อมไม่อึดอัดเพราะข้อนั้น เธอย่อมไม่ได้เสวยทุกขโทมนัสซึ่งมีข้อนั้นเป็นเหตุ ภิกษุเห็นปานนี้แล ควรเป็นผู้เข้าไปสู่สกุล ฯ

กสฺสโป ภิกฺขเว เอวํจิตฺโต กุลานิ อุปสงฺกมติ ตํ กุเตตฺถ ลพฺภา ปรกุเลสุ เทนฺตุเยว เม มา นาทํสุ พหุกญฺเญว เม เทนฺตุ มา โถกํ ฯเปฯ น เทนฺติ เตน กสฺสโป น สนฺทียติ โส น ตโตนิทานํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวทยติ ฯ โถกํ เทนฺติ โน พหุกํ เตน กสฺสโป น สนฺทียติ โส น ตโตนิทานํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวทยติ ฯ ลูขํ เทนฺติ โน ปณีตํ เตน กสฺสโป น สนฺทียติ โส น ตโตนิทานํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวทยติ ฯ ทนฺธํ เทนฺติ โน สีฆํ เตน กสฺสโป น สนฺทียติ โส น ตโตนิทานํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวทยติ ฯ อสกฺกจฺจํ เทนฺติ โน สกฺกจฺจํ เตน กสฺสโป น สนฺทียติ โส น ตโตนิทานํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวทยติ ฯ กสฺสเปน วา หิ โว ภิกฺขเว โอวทิสฺสามิ โย วา ปนสฺส กสฺสปาทิโส โอวทิเตหิ จ ปน โว ตถตฺตาย ปฏิปชฺชิตพฺพนฺติ ฯ จตุตฺถํ ฯ

ดูกรภิกษุทั้งหลาย กัสสปมีความคิดอย่างนี้ว่า ชนทั้งหลายจงให้แก่เราเท่านั้น อย่าไม่ให้ จงให้แก่เรามากทีเดียว อย่าให้น้อย ฯลฯ อันนั้นจะพึงได้ในเรื่องนี้แต่ที่ไหนดังนี้ เข้าไปสู่สกุล ชนทั้งหลายไม่ให้ กัสสปไม่อึดอัดเพราะข้อนั้น เธอไม่ได้เสวยทุกขโทมนัสซึ่งมีข้อนั้นเป็นเหตุ ชนทั้งหลายให้น้อยไม่ให้มาก กัสสปไม่อึดอัดเพราะข้อนั้น เธอไม่ได้เสวยทุกขโทมนัสซึ่งมีข้อนั้นเป็นเหตุ ชนทั้งหลายให้สิ่งเศร้าหมอง ไม่ให้สิ่งประณีต กัสสปไม่อึดอัดเพราะข้อนั้น เธอไม่ได้เสวยทุกขโทมนัสซึ่งมีข้อนั้นเป็นเหตุ ชนทั้งหลายให้ช้า ไม่ให้โดยเร็ว กัสสปไม่อึดอัดเพราะข้อนั้น เธอไม่ได้เสวยทุกขโทมนัสซึ่งมีข้อนั้นเป็นเหตุ ชนทั้งหลายให้โดยไม่เคารพ ไม่ให้โดยเคารพ กัสสปไม่อึดอัดเพราะข้อนั้น เธอไม่ได้เสวยทุกขโทมนัสซึ่งมีข้อนั้นเป็นเหตุ ภิกษุทั้งหลาย เราจักกล่าวสอนพวกเธอให้ตามกัสสป หรือผู้ใดจะพึงเป็นเช่นกัสสป เราจักกล่าวสอนให้ประพฤติตามผู้นั้น พวกเธอเมื่อได้รับโอวาทแล้ว พึงปฏิบัติเพื่อความเป็นอย่างนั้น ดังนี้ ฯ จบสูตรที่ ๔

พึงทราบวินิจฉัยในกุลูปกสูตรที่ ๔ ดังต่อไปนี้.

บทว่า กุลูปโก ได้แก่ เข้าไปยังเรือนของตระกูล.

บทว่า เทนฺตุเยว เม ได้แก่ จงให้แก่เราเท่านั้น.

บทว่า สนฺทิยติ ได้แก่ อึดอัด บีบคั้นอยู่.

คำที่เหลือในข้อนี้ พึงทราบโดยนัยที่กล่าวแล้วแล.

จบอรรถกถากุลูปกสูตรที่ ๔ -----------------------------------------------------