๑๑. สิคาลสูตร ที่ ๑

สาวตฺถิยํ วิหรติ ... อสฺสุตฺถ โน ตุเมฺห ภิกฺขเว รตฺติยา ปจฺจูสสมยํ สิคาลสฺส วสฺสมานสฺสาติ ฯ เอวํ ภนฺเต ฯ เอโส โข ภิกฺขเว ชรสิคาโล อุกฺกณฺณเกน นาม โรคชาเตน ผุฏฺโฐ ฯ โส เยน เยน อิจฺฉติ เตน เตน คจฺฉติ ยตฺถ ยตฺถ อิจฺฉติ ตตฺถ ตตฺถ ติฏฺฐติ ยตฺถ ยตฺถ อิจฺฉติ ตตฺถ ตตฺถ นิสีทติ ยตฺถ ยตฺถ อิจฺฉติ ตตฺถ ตตฺถ นิปชฺชติ ฯ สีตโกปิ นํ วาโต อุปวายติ ฯ

พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของท่าน อนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตพระนครสาวัตถี ... พระผู้มีพระภาคได้ตรัสว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย พวกเธอได้ฟังเรื่องของสุนัขจิ้งจอกผู้อยู่ในปัจจุสมัยแห่งราตรีแล้วมิใช่หรือ ฯ ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า ได้ฟังมาแล้ว พระเจ้าข้า ฯ พ. ดูกรภิกษุทั้งหลาย สุนัขจิ้งจอกแก่นี้แล เป็นโรคเรื้อน มันอยากจะไปทางไหนก็ไปทางนั้น อยากจะยืนที่ไหนๆ ก็ยืนที่นั่น อยากจะนั่งที่ไหนก็นั่งที่นั่น อยากจะนอนที่ไหนก็นอนที่นั่น ลมเย็นๆ ย่อมรำเพยให้มัน ฯ

สาธุ ขฺวสฺส ภิกฺขเว ยํ อิเธกจฺโจ สกฺยปุตฺติยปฏิญฺโญ เอวรูปมฺปิ อตฺตภาวปฏิลาภํ ปฏิสํเวทิเยว ฯ ตสฺมาติห ภิกฺขเว เอวํ สิกฺขิตพฺพํ อปฺปมตฺตา วิหริสฺสามาติ เอวญฺหิ โว ภิกฺขเว สิกฺขิตพฺพนฺติ ฯ เอกาทสมํ ฯ

ดูกรภิกษุทั้งหลาย ข้อที่ภิกษุบางรูปในธรรมวินัยนี้ ผู้ปฏิญาณว่าเป็นศากยบุตร ได้เสวยการได้เฉพาะซึ่งอัตภาพแม้เห็นปานนี้ เป็นการดีนักหนาเพราะเหตุดังนี้นั้น เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้ว่า เราจักเป็นผู้ไม่ประมาทอยู่ดูกรภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แหละ ฯ จบสูตรที่ ๑๑

พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ... เขตกรุงสาวัตถี ... “ภิกษุทั้งหลาย เมื่อเช้าตรู่ เธอทั้งหลายได้เห็นสุนัขจิ้งจอกแก่ที่มาอาศัยอยู่หรือ” “เห็น พระพุทธเจ้าข้า” “สุนัขจิ้กจอกแก่นั้นเป็นโรคเรื้อน มันอยากจะไปทางไหนก็ไปทางนั้น อยากจะยืนที่ไหนๆ ก็ยืนที่นั่นๆ อยากจะนั่งที่ไหนๆ ก็นั่งที่นั่นๆ อยากจะนอนที่ไหนๆก็นอนที่นั่นๆ ลมเย็นๆ ย่อมพัดโชยให้มัน ข้อที่ภิกษุบางรูปในธรรมวินัยนี้ ผู้ปฏิญาณว่าเป็นศากยบุตร ได้อัตภาพเช่นนี้เป็นการดียิ่งนัก ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้น เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้ว่า ‘เราทั้งหลายจักไม่ประมาท’ เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้” สิคาลสูตรที่ ๑๑ จบ

ในปฐมสิคาลสูตรที่ ๑๑ มีวินิจฉัยดังต่อไปนี้.

ด้วยบทว่า เยน เยน อิจฺฉติ ท่านแสดงว่า สุนัขจิ้งจอกแก่ตัวนั้นย่อมมีใจแจ่มใสเป็นระยะๆ ด้วยการใช้อิริยาบถ และด้วยลมเย็นโชยชายให้มันในที่ที่มันปรารถนา.

คำว่า สกฺยปุตฺติยปฏิญฺโญ นี้ ท่านกล่าวหมายถึงพระเทวทัต พระเทวทัตนั้นจักมีใจแจ่มใสถึงเพียงนี้ ในอัตภาพที่จักมาข้างหน้า.

จบอรรถกถาปฐมสิคาลสูตรที่ ๑๑ -----------------------------------------------------