๗. อาสวสูตร ที่ ๑

๗ วุตฺตํ เหตํ ภควตา วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ ตโยเม ภิกฺขเว อาสวา กตเม ตโย กามาสโว ภวาสโว อวิชฺชาสโว ฯ อิเม โข ภิกฺขเว ตโย อาสวาติ ฯ เอตมตฺถํ ภควา อโวจ ฯ ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ สมาหิโต สมฺปชาโน สโต พุทฺธสฺส สาวโก อาสเว จ ปชานาติ อาสวานญฺจ สมฺภวํ ยตฺถ เจตา นิรุชฺฌนฺติ มคฺคญฺจ ขยคามินํ อาสวานํ ขยา ภิกฺขุ นิจฺฉาโต ปรินิพฺพุโตติ ฯ อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา อิติ เม สุตนฺติ ฯ สตฺตมํ ฯ

จริงอยู่ พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคตรัสแล้ว พระสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคผู้เป็นพระอรหันต์ตรัสแล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย อาสวะ ๓ ประการนี้ ๓ ประการเป็นไฉน คือกามาสวะ ๑ ภวาสวะ ๑ อวิชชาสวะ ๑ ดูกรภิกษุทั้งหลาย อาสวะ ๓ ประการนี้แล ฯ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสเนื้อความนี้แล้ว ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคตรัสคาถาประพันธ์ดังนี้ว่า สาวกของพระพุทธเจ้าผู้มีจิตตั้งมั่น ผู้รู้ทั่ว มีสติ ย่อมรู้ชัด ซึ่งอาสวะทั้งหลาย เหตุเกิดแห่งอาสวะทั้งหลาย ธรรมเป็น ที่ดับแห่งอาสวะทั้งหลาย และมรรคอันให้ถึงความสิ้นไปแห่ง อาสวะทั้งหลาย ภิกษุหายหิวแล้ว ดับรอบแล้ว เพราะความ สิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลาย ฯ เนื้อความแม้นี้พระผู้มีพระภาคตรัสแล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วฉะนี้แล ฯ จบสูตรที่ ๗

ในปฐมอาสวสูตรที่ ๗ พึงทราบวินิจฉัยดังต่อไปนี้ :-

อาสวะในกามทั้งหลาย ชื่อว่ากามาสวะ. อีกอย่างหนึ่ง อาสวะกล่าวคือกาม ชื่อว่ากามาสวะ แต่โดยเนื้อความ กามราคะและความยินดียิ่งในรูปเป็นต้น ชื่อว่ากามสวะ.

ฉันทราคะในรูปภพและอรูปภพ ความใคร่ในฌาน ราคะอันสหรคตด้วยสัสสตทิฏฐิ และความปรารถนาในภพ ชื่อว่าภวาสวะ.

อวิชชานั่นแหละ ชื่อว่าอวิชชาสวะ.

ในบทว่า อาสวานญฺจ สมฺภวํ นี้ อโยนิโสมนสิการและกิเลสทั้งหลายมีอวิชชาเป็นต้น ชื่อว่าเป็นเหตุเกิดแห่งอาสวะทั้งหลาย.

สมดังคำที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อวิชชาเกิดก่อน ความไม่ละอายแก่ใจ ความไม่เกรงกลัวต่อบาป จะคล้อยตามการถึงพร้อมแห่งอกุศลธรรมทั้งหลาย.

____________________________

ม. มู. เล่ม ๑๒/ข้อ ๑๑

ขุ. อิติ. เล่ม ๒๕/ข้อ ๒๑๘

บทว่า มคฺคญฺจ ขยคามินํ ความว่า ซึ่งพระอริยมรรคอันเป็นเหตุให้ถึงธรรมเป็นที่สิ้นไปแห่งอาสวะด้วย.

บรรดาอาสวะเหล่านั้น กามาสวะจะละได้ด้วยอนาคามิมรรค ภวาสวะและอวิชชาสวะจะละได้ด้วยอรหัตมรรค. แต่อาจารย์บางพวกกล่าวว่า แม้กามาสวะก็ถูกมรรคเบื้องปลายฆ่า เหมือนกามุปปาทาน.

คำที่เหลือมีนัยดังกล่าวทั้งนั้น.

จบอรรถกถาปฐมอาสวสูตรที่ ๗ -----------------------------------------------------