๕. ทุจริตสูตร

๕ วุตฺตํ เหตํ ภควตา วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ ตีณีมานิ ภิกฺขเว ทุจฺจริตานิ กตมานิ ตีณิ กายทุจฺจริตํ วจีทุจฺจริตํ มโนทุจฺจริตํ ฯ อิมานิ โข ภิกฺขเว ตีณิ ทุจฺจริตานีติ ฯ เอตมตฺถํ ภควา อโวจ ฯ ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ กายทุจฺจริตํ กตฺวา วจีทุจฺจริตานิ จ มโนทุจฺจริตํ กตฺวา ยญฺจญฺญํ โทสสญฺหิตํ อกตฺวา กุสลํ กมฺมํ กตฺวานากุสลํ พหุํ กายสฺส เภทา ทุปฺปญฺโญ นิรยํ โส อุปปชฺชตีติ ฯ อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา อิติ เม สุตนฺติ ฯ ปญฺจมํ ฯ

จริงอยู่ พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคตรัสแล้ว พระสูตรนี้พระผู้มี พระภาคผู้เป็นพระอรหันต์ตรัสแล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วว่าดูกรภิกษุทั้งหลาย ทุจริต ๓ อย่างนี้ ๓ อย่างเป็นไฉน คือ กายทุจริต ๑วจีทุจริต ๑ มโนทุจริต ๑ ดูกรภิกษุทั้งหลาย ทุจริต ๓ อย่างนี้แล ฯ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสเนื้อความนี้แล้ว ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคตรัสคาถาประพันธ์ดังนี้ว่า บุคคลผู้มีปัญญาทราม กระทำกายทุจริต วจีทุจริต มโนทุจริต และกระทำอกุศลกรรมอย่างอื่นอันประกอบด้วยโทษ ไม่ กระทำกุศลกรรม กระทำอกุศลกรรมเป็นอันมาก เมื่อตายไป ย่อมเข้าถึงนรก ฯ เนื้อความแม้นี้พระผู้มีพระภาคตรัสแล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วฉะนี้แล ฯ จบสูตรที่ ๕

ในทุจริตสูตรที่ ๕ พึงทราบวินิจฉัยดังต่อไปนี้ :-

การประพฤติชั่ว หรือการประพฤติสิ่งเลวร้าย ชื่อว่าทุจริต. การประพฤติชั่วด้วยกาย หรือการประพฤติชั่วที่เป็นไปแล้วทางกาย ชื่อว่ากายทุจริต.

แม้ในบททั้งหลายที่เหลือก็มีนัยนี้เหมือนกัน.

ก็ทุจริตเหล่านี้ ควรจะกล่าวตามบัญญัติบ้าง กล่าวตามกรรมบถบ้าง.

บรรดาทั้งสองอย่างนั้น จะกล่าวตามบัญญัติก่อน

การละเมิดสิกขาบทที่ทรงบัญญัติไว้ทางกายทวาร เป็นกายทุจริต.

การละเมิดสิกขาบทที่ทรงบัญญัติไว้แล้วทางวจีทวาร เป็นวจีทุจริต.

การละเมิดสิกขาบทที่ทรงบัญญัติไว้ทั้ง ๒ ทาง เป็นมโนทุจริต.

นี้แลคือการกล่าวตามบัญญัติ.

ส่วนเจตนา ๓ มีปาณาติบาตเป็นต้นที่เกิดขึ้นทั้งทางกายทวาร ทั้งทางวจีทวาร ชื่อว่าเป็นกายทุจริต. เจตนาทั้ง ๔ มีมุสาวาทเป็นต้นก็เช่นนั้น (ที่เกิดในทางกายทวารและวจีทวาร) ชื่อว่าเป็นวจีทุจริต. ธรรมที่ประกอบด้วยเจตนา ๓ อย่างคือ อภิชฌา พยาบาท มิจฉาทิฏฐิ ชื่อว่าเป็นมโนทุจริต. นี้แลคือการกล่าวตามกรรมบถ.

พึงทราบวินิจฉัยในคาถาทั้งหลายต่อไปนี้

บาปธรรมที่ถึงกรรมบถนั่นแหละ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้โดยความเป็นกายทุจริตเป็นต้น เพราะฉะนั้น เพื่อจะทรงสงเคราะห์เอาบาปธรรมอย่างอื่นนั้นเข้าด้วยพระองค์จึงตรัสว่า ยญฺจญฺญํ โทสสณฺหิตํ ดังนี้.

บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า โทสสณฺหิตํ ได้แก่ ประกอบด้วยกิเลสมีราคะเป็นต้น.

คำที่เหลือเข้าใจได้ง่ายทั้งนั้น.

จบอรรถกถาทุจริตสูตรที่ ๕ -----------------------------------------------------