อัพยากตกถา

ทิฏฺฐิคตํ อพฺยากตนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ วิปากาพฺยากตํ กิริยาพฺยากตํ รูปํ นิพฺพานํ จกฺขายตนํ ฯเปฯ โผฏฺฐพฺพายตนนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ ทิฏฺฐิคตํ อพฺยากตนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ ทิฏฺฐิคตสมฺปยุตฺโต ผสฺโส อพฺยากโตติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ ทิฏฺฐิคตํ อพฺยากตนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ ทิฏฺฐิคตสมฺปยุตฺตา เวทนา ฯเปฯ สญฺญา ฯเปฯ เจตนา ฯเปฯ จิตฺตํ อพฺยากตนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

สกวาที ทิฏฐิเป็นอัพยากฤต หรือ? ปรวาที ถูกแล้ว ส. เป็นวิบากอัพยากฤต เป็นกิริยาอัพยากฤต เป็นรูป เป็นนิพพาน เป็นจักขายตนะ ฯลฯ เป็นโผฏฐัพพายตนะ หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ ส. ทิฏฐิเป็นอัพยากฤต หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. ผัสสะที่สัมปยุตด้วยทิฏฐิเป็นอัพยากฤต หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ ส. ทิฏฐิเป็นอัพยากฤต หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. เวทนา ฯลฯ สัญญา ฯลฯ เจตนา ฯลฯ จิตที่สัมปยุตด้วยทิฏฐิ เป็นอัพยากฤต หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ทิฏฺฐิคตสมฺปยุตฺโต ผสฺโส อกุสโลติ ฯ อามนฺตา ฯ ทิฏฺฐิคตํ อกุสลนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ ทิฏฺฐิคตสมฺปยุตฺตา เวทนา ฯเปฯ สญฺญา เจตนา จิตฺตํ อกุสลนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ ทิฏฺฐิคตํ อกุสลนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. ผัสสะที่สัมปยุตด้วยทิฏฐิเป็นอกุศล หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. ทิฏฐิเป็นอกุศล หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ ส. เวทนา ฯลฯ สัญญา เจตนา จิตที่สัมปยุตด้วยทิฏฐิ เป็นอกุศล หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. ทิฏฐิเป็นอกุศล หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ทิฏฺฐิคตํ อพฺยากตนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ อผลํ อวิปากนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ นนุ สผลํ สวิปากนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ สผลํ สวิปากํ โน วต เร วตฺตพฺเพ ทิฏฺฐิคตํ อพฺยากตนฺติ ฯ

ส. ทิฏฐิเป็นอัพยากฤต หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. ทิฏฐิไม่มีผล ไม่มีวิบาก หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ ส. ทิฏฐิมีผล มีวิบาก มิใช่หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. หากว่า ทิฏฐิมีผล มีวิบาก ก็ต้องไม่กล่าวว่า ทิฏฐิเป็นอัพยากฤต

ทิฏฺฐิคตํ อพฺยากตนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ นนุ มิจฺฉาทิฏฺฐิปรมานิ วชฺชานิ วุตฺตานิ ภควตาติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ มิจฺฉาทิฏฺฐิปรมานิ วชฺชานิ วุตฺตานิ ภควตา โน วต เร วตฺตพฺเพ ทิฏฺฐิคตํ อพฺยากตนฺติ ฯ

ส. ทิฏฐิเป็นอัพยากฤต หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. โทษทั้งหลายพระผู้มีพระภาคตรัสว่า มีมิจฉาทิฏฐิเป็นอย่างยิ่งมิใช่หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. หากว่า โทษทั้งหลายพระผู้มีพระภาคตรัสว่า มีมิจฉาทิฏฐิเป็นอย่างยิ่งก็ต้องไม่กล่าวว่า ทิฏฐิเป็นอัพยากฤต

ทิฏฺฐิคตํ อพฺยากตนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ นนุ วุตฺตํ ภควตา มิจฺฉาทิฏฺฐิ โข วจฺฉ อกุสลา สมฺมาทิฏฺฐิ กุสลาติ อตฺเถว สุตฺตนฺโตติ ฯ อามนฺตา ฯ เตน หิ น วตฺตพฺพํ ทิฏฺฐิคตํ อพฺยากตนฺติ ฯ

ส. ทิฏฐิเป็นอัพยากฤต หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. พระผู้มีพระภาคได้ตรัสไว้ว่า ดูกรวัจฉะ มิจฉาทิฏฐิแลเป็นอกุศลสัมมาทิฏฐิเป็นกุศล ดังนี้ เป็นสูตรมีอยู่จริง มิใช่หรือ? ป. ถูกแล้ว @ ม. ม. ข้อ ๒๕๔ หน้า ๒๕๑ ส. ถ้าอย่างนั้น ก็ไม่พึงกล่าวว่า ทิฏฐิเป็นอัพยากฤต

ทิฏฺฐิคตํ อพฺยากตนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ นนุ วุตฺตํ ภควตา มิจฺฉาทิฏฺฐิกสฺส โข อหํ ปุณฺณ ทฺวินฺนํ คตีนํ อญฺญตรํ คตึ วทามิ นิริยํ วา ติรจฺฉานโยนึ วาติ อตฺเถว สุตฺตนฺโตติ ฯ อามนฺตา ฯ เตน หิ น วตฺตพฺพํ ทิฏฺฐิคตํ อพฺยากตนฺติ ฯ

ส. ทิฏฐิเป็นอัพยากฤต หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. พระผู้มีพระภาคได้ตรัสไว้ว่า ดูกรปุณณะ เรากล่าวคติของบุคคลผู้เป็นมิจฉาทิฏฐิ (ว่าเป็น) อย่างใดอย่างหนึ่งใน ๒ อย่างคือ นรก หรือกำเนิดดิรัจฉาน ดังนี้ เป็นสูตรมีอยู่จริง มิใช่หรือ ป. ถูกแล้ว ส. ถ้าอย่างนั้น ก็ไม่พึงกล่าวว่า ทิฏฐิเป็นอัพยากฤต ดังนี้

น วตฺตพฺพํ ทิฏฺฐิคตํ อพฺยากตนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ นนุ วุตฺตํ ภควตา สสฺสโต โลโกติ โข วจฺฉ อพฺยากตเมตํ อสสฺสโต โลโกติ โข วจฺฉ อพฺยากตเมตํ อนฺตวา โลโกติ โข วจฺฉ ฯเปฯ อนนฺตวา โลโกติ โข วจฺฉ ... ตํ ชีวํ ตํ สรีรนฺติ โข วจฺฉ ... อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีรนฺติ โข วจฺฉ ... โหติ ตถาคโต ปรมฺมรณาติ โข วจฺฉ ... น โหติ ตถาคโต ปรมฺมรณาติ โข วจฺฉ ... โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรมฺมรณาติ โข วจฺฉ ... เนว โหติ น นโหติ ตถาคโต ปรมฺมรณาติ โข วจฺฉ อพฺยากตเมตนฺติ อตฺเถว สุตฺตนฺโตติ ฯ อามนฺตา ฯ เตน หิ ทิฏฺฐิคตํ อพฺยากตนฺติ ฯ

ป. ไม่พึงกล่าวว่า ทิฏฐิเป็นอัพยากฤต หรือ? ส. ถูกแล้ว ป. พระผู้มีพระภาคได้ตรัสไว้ว่า ดูกรวัจฉะ คำว่าโลกเที่ยงนี้ เรามิได้พยากรณ์ คำว่า โลกขาดสูญนี้ เราก็มิได้พยากรณ์ คำว่าโลกมีที่ สุด ฯลฯ คำว่า โลกไม่มีที่สุด คำว่า ชีพอันนั้น สรีระก็อันนั้น คำว่า ชีพเป็นอื่น สรีระก็เป็นอื่น คำว่า สัตว์ยังเป็นอยู่เบื้องหน้า แต่มรณะ คำว่า สัตว์เป็นอยู่เบื้องหน้าแต่มรณะ คำว่า สัตว์ยังเป็นอยู่ก็มีไม่เป็นอยู่ก็มี เบื้องหน้าแต่มรณะ คำว่า สัตว์ยังเป็นอยู่ก็ไม่ใช่ไม่เป็นอยู่ก็ไม่ใช่ เบื้องหน้าแต่มรณะนี้ เราก็มิได้พยากรณ์ ดังนี้เป็นสูตรมีอยู่จริง มิใช่หรือ? ส. ถูกแล้ว ป. ถ้าอย่างนั้น ทิฏฐิก็เป็นอัพยากฤต น่ะสิ

ทิฏฺฐิคตํ อพฺยากตนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ นนุ วุตฺตํ ภควตา มิจฺฉาทิฏฺฐิกสฺส ภิกฺขเว ปุริสปุคฺคลสฺส ยญฺเจว กายกมฺมํ ยถาทิฏฺฐิ สมตฺตํ สมาทินฺนํ ฯเปฯ ยญฺจ วจีกมฺมํ ฯเปฯ ยญฺจ มโนกมฺมํ ยถาทิฏฺฐิ สมตฺตํ สมาทินฺนํ ยา จ เจตนา ยา จ ปตฺถนา โย จ ปณิธิ เย จ สงฺขารา สพฺเพ เต ธมฺมา อนิฏฺฐาย อกนฺตาย อมนาปาย อหิตาย ทุกฺขาย สํวตฺตนฺตีติ อตฺเถว สุตฺตนฺโตติ ฯ อามนฺตา ฯ เตน หิ น วตฺตพฺพํ ทิฏฺฐิคตํ อพฺยากตนฺติ ฯ อพฺยากตกถา ฯ ------------

ส. ทิฏฐิเป็นอัพยากฤต หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. พระผู้มีพระภาคได้ตรัสไว้ว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย กายกรรมใดก็ดี อันบุคคลผู้เป็นมิจฉาทิฏฐิ สมาทานให้บริบูรณ์ตามทิฏฐิ ฯลฯ วจีกรรม@ ม. ม. ข้อ ๘๕ หน้า ๘๐ เทียบดูอัคคิวัจฉโคตตสูตรใน ม. ม. ข้อ ๒๔๗ หน้า ๒๔๓ใดก็ดี ฯลฯ มโนกรรมใดก็ดี อันบุคคลผู้เป็นมิจฉาทิฏฐิ สมาทานให้บริบูรณ์ตามทิฏฐิ เจตนาใดก็ดี ความปรารถนาใดก็ดี ความตั้งใจใดก็ดี สังขารเหล่าใดก็ดี ของบุคคลผู้เป็นมิจฉาทิฏฐิ ธรรมเหล่านั้นทั้งหมด ย่อมเป็นไปพร้อมเพื่อผลอันไม่น่าปรารถนาไม่น่าใคร่ไม่น่าชอบใจ เพื่อสิ่งอันไม่เป็นประโยชน์เกื้อกูล เพื่อทุกข์ ดังนี้เป็นสูตรมีอยู่จริง มิใช่หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. ถ้าอย่างนั้น ก็ไม่พึงกล่าวว่า ทิฏฐิเป็นอัพยากฤตน่ะสิอัพยากตกถา จบ -----------------------------------------------------

สก. ทิฏฐิเป็นธรรมที่ไม่นับเนื่องใช่ไหม ปร. ใช่ สก. ทิฏฐิเป็นมรรค ผล นิพพาน โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผลสกทาคามิมรรค สกทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล อรหัตตมรรคอรหัตตผล สติปัฏฐาน สัมมัปปธาน อิทธิบาท อินทรีย์ พละ โพชฌงค์ใช่ไหม ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

____________________________

คำว่า อพฺยากตํ แปลว่า ไม่ทรงพยากรณ์.

บัดนี้ ชื่อว่าเรื่องเป็นอัพยากตะ คือทิฏฐิที่พระผู้มีพระภาคเจ้าไม่ทรงพยากรณ์.

ในเรื่องนั้น อัพยากตะมี ๔ คือวิปาก กิริยา รูปและพระนิพพาน ทิฏฐิท่านเรียกว่า เป็นอัพยากตะ เพราะความเป็นธรรมไม่ให้ผล คือไม่ให้ประโยชน์. พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า ดูก่อนวัจฉะ ทิฏฐิคือความเห็นว่า โลกเที่ยง เป็นต้นนี้แล เราไม่พยากรณ์แล้ว เพราะความที่โลกนั้นเป็นของอันเราไม่กล่าวโดยความเป็นของเที่ยงเป็นต้น.

ชนเหล่าใดมีความเห็นผิดดุจลัทธินิกายอันธกะและอุตตราปถกะทั้งหลายว่า ทิฏฐิเป็นอัพยากตะ เป็นราวกะอัพยากตะแรก คือวิปากอัพยากตะ เพราะไม่ถือเอาวิภาคนี้ ดังนี้ คำถามของสกวาทีว่า ทิฏฐิเป็นอัพยากตะหรือ เป็นต้น ก็เพื่อจะจำแนกเนื้อความนั้นแก่ชนเหล่านั้น คำตอบรับรองเป็นของปรวาที.

คำที่เหลือในที่นี้พึงทราบตามพระบาลีนั่นแล.

อรรถกถาอัพยากตกถา จบ. -----------------------------------------------------