ทิพพโสตกถา

มํสโสตํ ธมฺมูปตฺถทฺธํ ทิพฺพโสตํ โหตีติ ฯ อามนฺตา ฯ มํสโสตํ ทิพฺพโสตํ ทิพฺพโสตํ มํสโสตนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

สกวาที มังสโสต อันธรรมอุปถัมภ์แล้ว เป็นทิพยโสต หรือ? ปรวาที ถูกแล้ว ส. มังสโสต ก็คือทิพยโสต ทิพยโสต ก็คือ มังสโสต หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

มํสโสตํ ธมฺมูปตฺถทฺธํ ทิพฺพโสตํ โหตีติ ฯ อามนฺตา ฯ ยาทิสํ มํสโสตํ ตาทิสํ ทิพฺพโสตํ ยาทิสํ ทิพฺพโสตํ ตาทิสํ มํสโสตนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. มังสโสต อันธรรมอุปถัมภ์แล้ว เป็นทิพยโสต หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. มังสโสตเป็นเช่นใด ทิพยโสตก็เป็นเช่นนั้น ทิพยโสตเป็นเช่นใดมังสโสตก็เป็นเช่นนั้น หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

มํสโสตํ ธมฺมูปตฺถทฺธํ ทิพฺพโสตํ โหตีติ ฯ อามนฺตา ฯ ตญฺเญว มํสโสตํ ตํ ทิพฺพโสตํ ตํ ทิพฺพโสตํ ตํ มํสโสตนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. มังสโสต อันธรรมอุปถัมภ์แล้ว เป็นทิพยโสต หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. มังสโสตอันนั้น ทิพยโสตก็อันนั้นแหละ ทิพยโสตอันนั้น มังสโสตก็อันนั้นแหละ หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

มํสโสตํ ธมฺมูปตฺถทฺธํ ทิพฺพโสตํ โหตีติ ฯ อามนฺตา ฯ ยาทิโส มํสโสตสฺส วิสโย อานุภาโว โคจโร ตาทิโส ทิพฺพโสตสฺส วิสโย อานุภาโว โคจโรติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. มังสโสต อันธรรมอุปถัมภ์แล้ว เป็นทิพยโสต หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. วิสัย อานุภาพ โคจร แห่งมังสโสต เป็นเช่นใด วิสัย อานุภาพ โคจรแห่งทิพยโสต ก็เป็นเช่นนั้น หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

มํสโสตํ ธมฺมูปตฺถทฺธํ ทิพฺพโสตํ โหตีติ ฯ อามนฺตา ฯ อุปาทินฺนํ หุตฺวา อนุปาทินฺนํ โหตีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. มังสโสต อันธรรมอุปถัมภ์แล้ว เป็นทิพยโสต หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. เป็นอุปาทินนะแล้วเป็นอนุปาทินนะ หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

อุปาทินฺนํ หุตฺวา อนุปาทินฺนํ โหตีติ ฯ อามนฺตา ฯ กามาวจรํ หุตฺวา รูปาวจรํ โหตีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. เป็นอุปาทินนะแล้วเป็นอนุปาทินนะ หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. เป็นกามาวจรแล้วเป็นรูปาวจร หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

กามาวจรํ หุตฺวา รูปาวจรํ โหตีติ ฯ อามนฺตา ฯ รูปาวจรํ หุตฺวา อรูปาวจรํ โหตีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. เป็นกามาวจรแล้วเป็นรูปาวจร หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. เป็นรูปาวจรแล้วเป็นอรูปาวจร หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

รูปาวจรํ หุตฺวา อรูปาวจรํ โหตีติ ฯ อามนฺตา ฯ ปริยาปนฺนํ หุตฺวา อปริยาปนฺนํ โหตีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. เป็นรูปาวจรแล้วเป็นอรูปาวจร หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. เป็นปริยาปันนะแล้วเป็นอปริยาปันนะ หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

มํสโสตํ ธมฺมูปตฺถทฺธํ ทิพฺพโสตํ โหตีติ ฯ อามนฺตา ฯ ทิพฺพโสตํ ธมฺมูปตฺถทฺธํ มํสโสตํ โหตีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. มังสโสต อันธรรมอุปถัมภ์แล้ว เป็นทิพยโสต หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. ทิพยโสต อันธรรมอุปถัมภ์แล้ว ก็เป็นมังสโสต หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

มํสโสตํ ธมฺมูปตฺถทฺธํ ทิพฺพโสตํ โหตีติ ฯ อามนฺตา ฯ เอกญฺเญว โสตนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. มังสโสต อันธรรมอุปถัมภ์แล้ว เป็นทิพยโสต หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. โสตมีอย่างเดียวเท่านั้น หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

เอกญฺเญว โสตนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ นนุ เทฺว โสตานิ วุตฺตานิ ภควตา มํสโสตํ ทิพฺพโสตนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ เทฺว โสตานิ วุตฺตานิ ภควตา มํสโสตํ ทิพฺพโสตํ โน วต เร วตฺตพฺเพ เอกญฺเญว โสตนฺติ ฯ ทิพฺพโสตกถา ฯ -----------

ส. โสตมีอย่างเดียวเท่านั้น หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. พระผู้มีพระภาคได้ตรัสโสตว่ามี ๒ อย่าง คือ มังสโสตและทิพยโสตมิใช่หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. หากว่า พระผู้มีพระภาคได้ตรัสโสตว่ามี ๒ อย่าง คือมังสโสต และทิพย-โสต ก็ต้องไม่กล่าวว่า โสตมีอย่างเดียวเท่านั้น ทิพพโสตกถา จบ. -----------------------------------------------------

บัดนี้ ชื่อว่าเรื่องทิพพโสต.

ในเรื่องนั้น ปรวาทีถูกสกวาทีถามว่า โสตมีอย่างเดียวเท่านั้นหรือ ก็ตอบปฏิเสธ เพราะโสตมีอยู่ ๒ คือ มังสโสต ทิพยโสต.

ถูกถามอีก ก็ตอบรับรอง เพราะว่ามังสโสตนั้นนั่นแหละอันธรรมอุปถัมภ์แล้ว ชื่อว่าเป็นทิพพโสต.

คำที่เหลือมีนัยดังกล่าวแล้วในหนหลังนั่นแล.

____________________________

โสต ๒ อย่าง คือ ๑. มังสโสต ได้แก่ โสตปสาท ๒. ทิพพโสต ได้แก่ อภิญญาญาณ.

ในคัมภีร์ยมกกล่าว โสต ๓ คือ

๑. มังสโสต ได้แก่ โสตปสาท

๒. ทิพยโสต ได้แก่ อภิญญาจิตตุปบาท

๓. ตัณหาโสต ได้แก่ โลภเจตสิก.

อรรถกถาทิพพโสตกถา จบ. -----------------------------------------------------