กรุณากถา

นตฺถิ พุทฺธสฺส ภควโต กรุณาติ ฯ อามนฺตา ฯ นตฺถิ พุทฺธสฺส ภควโต เมตฺตาติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ นตฺถิ พุทฺธสฺส ภควโต กรุณาติ ฯ อามนฺตา ฯ นตฺถิ พุทฺธสฺส ภควโต มุทิตา ฯเปฯ อุเปกฺขาติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

สกวาที กรุณา ของพระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าไม่มี หรือ? ปรวาที ถูกแล้ว ส. เมตตา ของพระผู้มีพระภาคพุทธเจ้า ไม่มี หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ ส. กรุณา ของพระผู้มีพระภาคพุทธเจ้า ไม่มี หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. มุทิตา ฯลฯ อุเบกขา ของพระผู้มีพระภาคพุทธเจ้า ไม่มี หรือ?@ อํ. ติกฺก. ข้อ ๕๖๕ หน้า ๓๕๖ ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

อตฺถิ พุทฺธสฺส ภควโต เมตฺตาติ ฯ อามนฺตา ฯ อตฺถิ พุทฺธสฺส ภควโต กรุณาติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ อตฺถิ พุทฺธสฺส ภควโต มุทิตา ฯเปฯ อุเปกฺขาติ ฯ อามนฺตา ฯ อตฺถิ พุทฺธสฺส ภควโต กรุณาติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. เมตตา ของพระผู้มีพระภาคพุทธเจ้า มีอยู่ หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. กรุณา ของพระผู้มีพระภาคพุทธเจ้า มีอยู่ หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ ส. มุทิตา ฯลฯ อุเบกขา ของพระผู้มีพระภาคพุทธเจ้า มีอยู่ หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. กรุณา ของพระผู้มีพระภาคพุทธเจ้า มีอยู่ หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

นตฺถิ พุทฺธสฺส ภควโต กรุณาติ ฯ อามนฺตา ฯ ภควา อการุณิโกติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ นนุ ภควา การุณิโก โลกหิโต โลกานุกมฺปโก โลกตฺถจโรติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ ภควา การุณิโก โลกหิโต โลกานุกมฺปโก โลกตฺถจโร โน วต เร วตฺตพฺเพ นตฺถิ พุทฺธสฺส ภควโต กรุณาติ ฯ

ส. กรุณา ของพระผู้มีพระภาคพุทธเจ้า ไม่มีหรือ? ป. ถูกแล้ว ส. พระผู้มีพระภาค มิใช่ประกอบด้วยพระกรุณา หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ ส. พระผู้มีพระภาคทรงประกอบด้วยพระกรุณา ทรงเกื้อกูลโลก ทรงอนุเคราะห์โลก ทรงประพฤติประโยชน์แก่โลก มิใช่หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. หากว่า พระผู้มีพระภาคทรงประกอบด้วยพระกรุณา ทรงเกื้อกูลโลก ทรงอนุเคราะห์โลก ทรงประพฤติประโยชน์แก่โลก ก็ต้องไม่กล่าวว่า กรุณาของพระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าไม่มี

นตฺถิ พุทฺธสฺส ภควโต กรุณาติ ฯ อามนฺตา ฯ นนุ ภควา มหากรุณาสมาปตฺตึ สมาปชฺชีติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ ภควา มหากรุณาสมาปตฺตึ สมาปชฺชิ โน วต เร วตฺตพฺเพ นตฺถิ พุทฺธสฺส ภควโต กรุณาติ ฯ

ส. กรุณา ของพระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าไม่มี หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. พระผู้มีพระภาค ทรงเข้ามหากรุณาสมาบัติแล้ว มิใช่หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. หากว่า พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงเข้ามหากรุณาสมาบัติแล้ว ก็ต้องไม่กล่าวว่า กรุณาของพระผู้มีพระภาคพุทธเจ้า ไม่มี

อตฺถิ พุทฺธสฺส ภควโต กรุณาติ ฯ อามนฺตา ฯ ภควา สราโคติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ เตน หิ นตฺถิ พุทฺธสฺส ภควโต กรุณาติ ฯ กรุณากถา ฯ ---------

ป. กรุณา ของพระผู้มีพระภาคพุทธเจ้า มีอยู่ หรือ? ส. ถูกแล้ว ป. พระผู้มีพระภาคมีราคะ หรือ? ส. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ ป. ถ้าอย่างนั้น กรุณาของพระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าก็ไม่มี น่ะสิกรุณากถา จบ -----------------------------------------------------

บัดนี้ ชื่อว่า เรื่องความกรุณา.

ในเรื่องนั้น ชนเหล่าใดมีความเห็นผิดดุจลัทธินิกายอุตตราปถกะทั้งหลายว่า ธรรมดาว่าความกรุณาก็คือราคะนั่นแหละ ราคะนั้นย่อมไม่มีแก่พระผู้มีพระภาคเจ้า เพราะฉะนั้น ความกรุณาของพระพุทธเจ้าไม่มี เพราะเห็นความเป็นไปแห่งธรรมมีราคะทั้งหลายซึ่งเป็นกรุณาปฏิรูป ด้วยอำนาจแห่งความยินดีอันเป็นพืชแห่งวัตถุทั้งหลายอันน่ารักใคร่ ดังนี้.

คำถามของสกวาทีหมายถึงชนเหล่านั้น คำตอบรับรองเป็นของปรวาที.

ลำดับนั้น สกวาทีจึงกล่าวคำว่า เมตตาของพระผู้มีพระภาคเจ้าไม่มีหรือ เป็นต้น เพื่อท้วงด้วยคำว่า ความกรุณานั้นมีชาติเสมอกับธรรมทั้งหลายมีเมตตาเป็นต้นเพราะความเป็นธรรมมิใช่กิเลส เพราะความมีสัตว์เป็นอารมณ์ เพราะความเป็นเจโตวิมุติและเพราะความเป็นธรรมมีอานิสงส์ ๑๑ ประการ เพราะฉะนั้นถ้าความกรุณาของพระผู้มีพระภาคเจ้าไม่มีไซร้ ธรรมทั้งหลายแม้มีเมตตาเป็นต้นก็ไม่พึงมีแก่พระพุทธเจ้า ดังนี้.

ในปัญหาว่า กรุณาของพระผู้มีพระภาคเจ้าไม่มีหรือ ปรวาทีเมื่อไม่เห็นโวหารเช่นนั้น จึงตอบปฏิเสธ.

คำที่เหลือในที่นี้มีอรรถตื้นทั้งนั้น ดังนี้แล.

อรรถกถากรุณากถา จบ. -----------------------------------------------------