ธัมมตัณหา อัพยากตาติกถา

ธมฺมตณฺหา อพฺยากตาติ ฯ อามนฺตา ฯ วิปากาพฺยากตา กิริยาพฺยากตา รูปํ นิพฺพานํ จกฺขายตนํ ฯเปฯ โผฏฺฐพฺพายตนนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

สกวาที ธัมมตัณหาเป็นอัพยากฤต หรือ? ปรวาที ถูกแล้ว ส. เป็นวิบากอัพยากฤต เป็นกิริยาอัพยากฤต เป็นรูป เป็นนิพพาน เป็นจักขายตนะ ฯลฯ เป็นโผฏฐัพพายตนะ หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ธมฺมตณฺหา อพฺยากตาติ ฯ อามนฺตา ฯ รูปตณฺหา อพฺยากตาติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ ธมฺมตณฺหา อพฺยากตาติ ฯ อามนฺตา ฯ สทฺทตณฺหา ฯเปฯ คนฺธตณฺหา รสตณฺหา ฯเปฯ โผฏฺฐพฺพตณฺหา อพฺยากตาติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. ธัมมตัณหาเป็นอัพยากฤต หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. รูปตัณหาเป็นอัพยากฤต หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ ส. ธัมมตัณหาเป็นอัพยากฤต หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. สัททตัณหา ฯลฯ คันธตัณหา รสตัณหา ฯลฯ โผฏฐัพพตัณหาเป็นอัพยา-กฤต หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

รูปตณฺหา อกุสลาติ ฯ อามนฺตา ฯ ธมฺมตณฺหา อกุสลาติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ สทฺทตณฺหา ฯเปฯ โผฏฺฐพฺพตณฺหา อกุสลาติ ฯ อามนฺตา ฯ ธมฺมตณฺหา อกุสลาติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. รูปตัณหาเป็นอกุศล หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. ธัมมตัณหาเป็นอกุศล หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ ส. สัททตัณหา ฯลฯ โผฏฐัพพตัณหา เป็นอกุศล หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. ธัมมตัณหาเป็นอกุศล หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ธมฺมตณฺหา อพฺยากตาติ ฯ อามนฺตา ฯ นนุ ตณฺหา อกุสลา วุตฺตา ภควตาติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ ตณฺหา อกุสลา วุตฺตา ภควตา โน วต เร วตฺตพฺเพ ธมฺมตณฺหา อพฺยากตาติ ฯ

ส. ธัมมตัณหาเป็นอัพยากฤต หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. ตัณหา พระผู้มีพระภาคตรัสว่า เป็นอกุศล มิใช่หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. หากว่า ตัณหาพระผู้มีพระภาคตรัสว่า เป็นอกุศล ก็ต้องไม่กล่าวว่าธัมมตัณหาเป็นอัพยากฤต

ธมฺมตณฺหา อพฺยากตาติ ฯ อามนฺตา ฯ นนุ โลโภ อกุสโล วุตฺโต ภควตา ธมฺมตณฺหา โลโภติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ โลโภ อกุสโล วุตฺโต ภควตา ธมฺมตณฺหา โลโภ โน วต เร วตฺตพฺเพ ธมฺมตณฺหา อพฺยากตาติ ฯ

ส. ธัมมตัณหาเป็นอัพยากฤต หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. ความโลภพระผู้มีพระภาคตรัสว่า เป็นอกุศล และธัมมตัณหาก็เป็นความโลภ มิใช่หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. หากว่า ความโลภพระผู้มีพระภาคตรัสว่า เป็นอกุศล และธัมมตัณหาก็เป็นความโลภ ก็ต้องไม่กล่าวว่า ธัมมตัณหาเป็นอัพยากฤต

ธมฺมตณฺหา โลโภ อพฺยากโตติ ฯ อามนฺตา ฯ รูปตณฺหา โลโภ อพฺยากโตติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ ธมฺมตณฺหา โลโภ อพฺยากโตติ ฯ อามนฺตา ฯ สทฺทตณฺหา ฯเปฯ โผฏฺฐพฺพตณฺหา โลโภ อพฺยากโตติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. โลภะคือธัมมตัณหาเป็นอัพยากฤต หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. โลภะคือรูปตัณหาเป็นอัพยากฤต หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ ส. โลภะคือธัมมตัณหาเป็นอัพยากฤต หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. โลภะคือสัททตัณหา ฯลฯ คือโผฏฐัพพตัณหาเป็นอัพยากฤต หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

รูปตณฺหา โลโภ อกุสโลติ ฯ อามนฺตา ฯ ธมฺมตณฺหา โลโภ อกุสโลติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ สทฺทตณฺหา ฯเปฯ โผฏฺฐพฺพตณฺหา โลโภ อกุสโลติ ฯ อามนฺตา ฯ ธมฺมตณฺหา โลโภ อกุสโลติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. โลภะคือรูปตัณหาเป็นอกุศล หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. โลภะคือธัมมตัณหาเป็นอกุศล หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ ส. โลภะคือสัททตัณหา ฯลฯ คือโผฏฐัพพตัณหาเป็นอกุศล หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. โลภะคือธัมมตัณหาเป็นอกุศล หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ธมฺมตณฺหา อพฺยากตาติ ฯ อามนฺตา ฯ นนุ วุตฺตํ ภควตา ยายํ ตณฺหา โปโนพฺภวิกา นนฺทิราคสหคตา ตตฺรตตฺราภินนฺทินี เสยฺยถีทํ กามตณฺหา ภวตณฺหา วิภวตณฺหาติ อตฺเถว สุตฺตนฺโตติ ฯ อามนฺตา ฯ เตน หิ น วตฺตพฺพํ ธมฺมตณฺหา อพฺยากตาติ ฯ

ส. ธัมมตัณหาเป็นอัพยากฤต หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. พระผู้มีพระภาคได้ตรัสไว้ว่า ตัณหานี้ใด ทำความเกิดอีก เป็นไปกับด้วยความกำหนัดด้วยอำนาจความเพลิดเพลิน เพลิดเพลินยิ่งใน อารมณ์นั้นๆ ตัณหาดังกล่าวนี้ คือ กามตัณหา ภวตัณหา วิภว- ตัณหา ดังนี้ เป็นสูตรมีอยู่จริง มิใช่หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. ถ้าอย่างนั้น ก็ไม่พึงกล่าวว่า ธัมมตัณหาเป็นอัพยากฤต

น วตฺตพฺพํ ธมฺมตณฺหา อพฺยากตาติ ฯ อามนฺตา ฯ นนุ สา ธมฺมตณฺหาติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ สา ธมฺมตณฺหา เตน วต เร วตฺตพฺเพ ธมฺมตณฺหา อพฺยากตาติ ฯ ธมฺมตณฺหา อพฺยากตาติกถา ฯ -----------

ป. ไม่พึงกล่าวว่า ธัมมตัณหาเป็นอัพยากฤต หรือ? ส. ถูกแล้ว ป. มันเป็นตัณหาในธรรม มิใช่หรือ? ส. ถูกแล้ว ป. หากว่า มันเป็นตัณหาในธรรม ด้วยเหตุนั้นนะท่านจึงต้องกล่าวว่าธัมมตัณหาเป็นอัพยากฤต ธัมมตัณหา อัพยากตาติกถา จบ. -----------------------------------------------------@ สํ. ส. ข้อ ๑๖๘๕ หน้า ๕๒๙

สก. ธัมมตัณหาเป็นอัพยากฤตใช่ไหม ปร. ใช่ สก. ตัณหาพระผู้มีพระภาคตรัสว่าเป็นอกุศลมิใช่หรือ ปร. ใช่ สก. หากตัณหา พระผู้มีพระภาคตรัสว่าเป็นอกุศล ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า“ธัมมตัณหาเป็นอัพยากฤต” สก. ธัมมตัณหาเป็นอัพยากฤตใช่ไหม ปร. ใช่ สก. โลภะพระผู้มีพระภาคตรัสว่าเป็นอกุศล ธัมมตัณหาเป็นโลภะมิใช่หรือ ปร. ใช่ สก. หากโลภะ พระผู้มีพระภาคตรัสว่าเป็นอกุศล ธัมมตัณหาเป็นโลภะท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “ธัมมตัณหาเป็นอัพยากฤต”

สก. ธัมมตัณหาเป็นอัพยากฤตใช่ไหม ปร. ใช่ สก. พระสูตรที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ว่า “ตัณหาอันทำให้เกิดอีก ประกอบด้วยความเพลิดเพลินและความกำหนัด มีปกติให้เพลิดเพลินในอารมณ์นั้นๆ คือกามตัณหา ภวตัณหา วิภวตัณหา” มีอยู่จริงมิใช่หรือ ปร. ใช่ สก. ดังนั้น ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “ธัมมตัณหาเป็นอัพยากฤต”

บัดนี้ ชื่อว่าเรื่องธัมมตัณหาเป็นอัพยากฤต.

ในปัญหาเหล่านั้น บรรดาตัณหาทั้ง ๖ เหล่านี้ คือรูปตัณหา ฯลฯ ธัมมตัณหา ตัณหาอันเป็นข้อสุดท้ายแห่งตัณหาทั้งหมดนี้ ท่านเรียกว่าธัมมตัณหา เหตุใด เพราะเหตุนั้น ชนเหล่าใดมีความเห็นผิดดุจลัทธินิกายปุพพเสลิยะทั้งหลายว่า ธัมมตัณหาพึงเป็นอัพยากฤต ดังนี้ คำถามของสกวาทีหมายถึงชนเหล่านั้น คำตอบรับรองเป็นของปรวาที.

เนื้อความปัญหาที่เหลือทั้งหลายพึงทราบตามพระบาลี.

ตัณหาแม้ทั้ง ๖ ท่านแสดงย่อไว้เป็น ๓ ประเภท มีกามตัณหาเป็นต้น. ตัณหาที่เป็นไปในอารมณ์ทั้ง ๖ แม้มีรูปเป็นต้นด้วยสามารถแห่งความยินดีในกาม ชื่อว่ากามตัณหา. ตัณหาที่เกิดพร้อมกับสัสสตทิฏฐิในความเห็นว่า "อัตตาและโลกจักมี" ดังนี้ชื่อว่าภวตัณหา. ตัณหาที่เกิดพร้อมกับอุจเฉททิฏฐิในความเห็นว่า อัตตาและโลกจักไม่มี ดังนี้ชื่อว่าวิภวตัณหา.

บทว่า มันเป็นตัณหาในธรรมมิใช่หรือ นี้ย่อมแสดงถึงความเป็นไปของตัณหาโดยปรารภธัมมารมณ์ มิใช่แสดงถึงความที่ธัมมตัณหานั้นเป็นอัพยากฤต เพราะฉะนั้น คำนี้จึงมิใช่ข้ออ้างว่า ตัณหาเป็นอัพยากฤต ดังนี้แล.

อรรถกถาธัมมตัณหาอัพยากตาติกถา จบ. -----------------------------------------------------