ฐเปตวา อริยมัคคันติกถา

ฐเปตฺวา อริยมคฺคํ อวเสสา สงฺขารา ทุกฺขาติ ฯ อามนฺตา ฯ ทุกฺขสมุทโยปิ ทุกฺโขติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ ทุกฺขสมุทโยปิ ทุกฺโขติ ฯ อามนฺตา ฯ ตีเณว อริยสจฺจานีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ ตีเณว อริยสจฺจานีติ ฯ อามนฺตา ฯ นนุ จตฺตาริ อริยสจฺจานิ วุตฺตานิ ภควตา ทุกฺขํ ทุกฺขสมุทโย ทุกฺขนิโรโธ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ จตฺตาริ อริยสจฺจานิ วุตฺตานิ ภควตา ทุกฺขํ ทุกฺขสมุทโย ทุกฺขนิโรโธ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา โน วต เร วตฺตพฺเพ ตีเณว อริยสจฺจานีติ ฯ

สกวาที เว้นอริยมรรค สังขารที่เหลือเป็นทุกข์ หรือ? ปรวาที ถูกแล้ว ส. แม้ทุกขสมุทัยก็เป็นทุกข์ หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ ส. แม้ทุกขสมุทัยก็เป็นทุกข์ หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. อริยสัจมี ๓ เท่านั้น หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ ส. อริยสัจมี ๓ เท่านั้น หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. พระผู้มีพระภาคได้ตรัสอริยสัจไว้ ๔ คือ ทุกข์ ทุกขสมุทัย ทุกขนิโรธทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา มิใช่หรือ ป. ถูกแล้ว ส. หากว่า พระผู้มีพระภาคได้ตรัสอริยสัจไว้ ๔ คือ ทุกข์ ทุกขสมุทัย ทุกข-นิโรธ ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา ก็ต้องไม่กล่าวว่า อริยสัจมี ๓ เท่านั้น

ทุกฺขสมุทโยปิ ทุกฺโขติ ฯ อามนฺตา ฯ เกนฏฺเฐนาติ ฯ อนิจฺจฏฺเฐนาติ ฯ อริยมคฺโค อนิจฺโจติ ฯ อามนฺตา ฯ อริยมคฺโค ทุกฺโขติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ อริยมคฺโค อนิจฺโจ โส จ น ทุกฺโขติ ฯ อามนฺตา ฯ ทุกฺขสมุทโย อนิจฺโจ โส จ น ทุกฺโขติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ ทุกฺขสมุทโย อนิจฺโจ โส จ ทุกฺโขติ ฯ อามนฺตา ฯ อริยมคฺโค อนิจฺโจ โส จ ทุกฺโขติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. แม้ทุกขสมุทัยก็เป็นทุกข์ หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. โดยอรรถว่าอย่างไร ป. โดยอรรถว่า ไม่เที่ยง ส. อริยมรรคไม่เที่ยง หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. อริยมรรคเป็นทุกข์ หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ ส. อริยมรรคไม่เที่ยง แต่อริยมรรคนั้นไม่เป็นทุกข์ หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. ทุกขสมุทัยไม่เที่ยง แต่ทุกขสมุทัยนั้นไม่เป็นทุกข์ หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ ส. ทุกขสมุทัยไม่เที่ยง และทุกขสมุทัยนั้นเป็นทุกข์ หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. อริยมรรคไม่เที่ยง และอริยมรรคนั้นเป็นทุกข์ หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

น วตฺตพฺพํ ฐเปตฺวา อริยมคฺคํ อวเสสา สงฺขารา ทุกฺขาติ ฯ อามนฺตา ฯ นนุ สา ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ สา ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา เตน วต เร วตฺตพฺเพ ฐเปตฺวา อริยมคฺคํ อวเสสา สงฺขารา ทุกฺขาติ ฯ ฐเปตฺวา อริยมคฺคนฺติกถา ฯ -------------

ป. ไม่พึงกล่าวว่า เว้นอริยมรรค สังขารที่เหลือเป็นทุกข์ หรือ? ส. ถูกแล้ว ป. อริยมรรคนั้น เป็นทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา มิใช่หรือ? ส. ถูกแล้ว ป. หากว่า อริยมรรคนั้น เป็นทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา ด้วยเหตุนั้นน่ะท่านจึงต้องกล่าวว่า เว้นอริยมรรค สังขารที่เหลือเป็นทุกข์ ฐเปตวา อริยมัคคันติกถา -----------------------------------------------------

บัดนี้ ชื่อว่าเรื่องเว้นอริยมรรค.

ในเรื่องนั้น ชนเหล่าใดมีความเห็นผิดดุจลัทธินิกายเหตุวาทะทั้งหลายว่า อริยมรรค พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกว่า ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา เหตุใด เพราะเหตุนั้น ยกเว้นอริยมรรคสังขารที่เหลือชื่อว่า เป็นทุกข์ ดังนี้คำถามของสกวาทีหมายถึงชนเหล่านั้น คำตอบรับรองเป็นของปรวาที.

ลำดับนั้น สกวาทีกล่าวว่า แม้ทุกขสมุทัยก็เป็นทุกข์หรือ เพื่อท้วงว่า ก็ถ้าว่าครั้นเมื่อความเป็นอย่างนั้นมีอยู่ไซร้ สภาพแม้แห่งสมุทัยก็ต้องเป็นทุกข์. ปรวาทีตอบปฏิเสธหมายเอาสมุทัยนั้นเป็นเหตุลักขณะ คือมีสภาวะเป็นเหตุ เมื่อถูกถามอีก ก็ตอบรับรองหมายเอาสมุทัยนั้นเป็นโลกียธรรมมีความเกิดดับ.

ในปัญหาทั้งหลายว่า อริยสัจมี ๓ เท่านั้นหรือ ปรวาทีตอบปฏิเสธเพราะกลัวผิดจากพระสูตร ดังนี้แล.

อรรถกถาฐเปตวาอริยมัคคันติกถา จบ. -----------------------------------------------------