อาเนญชกถา
พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับหลวง · ผู้ดำเนินการอ่านข้อเท็จจริงสาธารณะแล้วสรุปเอง
ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์
อาเนญฺชกถา
๑๘๖๑อรหา อาเนญฺเช ฐิโต ปรินิพฺพายตีติ ฯ อามนฺตา ฯ นนุ อรหา ปกติจิตฺเต ฐิโต ปรินิพฺพายตีติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ อรหา ปกติจิตฺเต ฐิโต ปรินิพฺพายติ โน วต เร วตฺตพฺเพ อรหา อาเนญฺเช ฐิโต ปรินิพฺพายตีติ ฯ
๑๘๖๒อรหา อาเนญฺเช ฐิโต ปรินิพฺพายตีติ ฯ อามนฺตา ฯ อรหา กิริยมเย จิตฺเต ฐิโต ปรินิพฺพายตีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ นนุ อรหา วิปากจิตฺเต ฐิโต ปรินิพฺพายตีติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ อรหา วิปากจิตฺเต ฐิโต ปรินิพฺพายติ โน วต เร วตฺตพฺเพ อรหา อาเนญฺเช ฐิโต ปรินิพฺพายตีติ ฯ
๑๘๖๓อรหา อาเนญฺเช ฐิโต ปรินิพฺพายตีติ ฯ อามนฺตา ฯ อรหา กิริยาพฺยากเต จิตฺเต ฐิโต ปรินิพฺพายตีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ นนุ อรหา วิปากาพฺยากเต จิตฺเต ฐิโต ปรินิพฺพายตีติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ อรหา วิปากาพฺยากเต จิตฺเต ฐิโต ปรินิพฺพายตีติ ฯ โน วต เร วตฺตพฺเพ อรหา อาเนญฺเช ฐิโต ปรินิพฺพายตีติ ฯ
๑๘๖๔อรหา อาเนญฺเช ฐิโต ปรินิพฺพายตีติ ฯ อามนฺตา ฯ นนุ ภควา จตุตฺถชฺฌานา วุฏฺฐหิตฺวา สมนนฺตรา ปรินิพฺพุโตติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ ภควา จตุตฺถชฺฌานา วุฏฺฐหิตฺวา สมนนฺตรา ปรินิพฺพุโต โน วต เร วตฺตพฺเพ อรหา อาเนญฺเช ฐิโต ปรินิพฺพายตีติ ฯ อาเนญฺชกถา ฯ --------------
ฉบับมหาจุฬาฯ
ชั้นตัวบทพุทธพจน์หน่วยที่ตำแหน่งเดียวกันของเล่มนี้ · เลขข้อเป็นของฉบับนี้เอง · ชื่อเรื่องของฉบับหนึ่งอยู่ในอีกฉบับ
เปิดหน้าของฉบับนี้ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์
พระอภิธรรมปิฎก กถาวัตถุ [๒๒. พาวีสติมวรรค] ๓. อาเนญชกถา (๒๑๐) ๓. อาเนญชกถา (๒๑๐) ว่าด้วยอาเนญชสมาธิ (จตุตถฌานจิต)
สก. พระอรหันต์ดำรงอยู่ในอาเนญชสมาธิ ปรินิพพานใช่ไหม ปร. ใช่ สก. พระอรหันต์ดำรงอยู่ในปกติจิต ปรินิพพานมิใช่หรือ ปร. ใช่ สก. หากพระอรหันต์ดำรงอยู่ในปกติจิตปรินิพพาน ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “พระอรหันต์ดำรงอยู่ในอาเนญชสมาธิ ปรินิพพาน” สก. พระอรหันต์ดำรงอยู่ในอาเนญชสมาธิ ปรินิพพานใช่ไหม ปร. ใช่ สก. พระอรหันต์ดำรงอยู่ในกิริยาจิต ปรินิพพานใช่ไหม ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ สก. พระอรหันต์ดำรงอยู่ในวิปากจิต ปรินิพพานมิใช่หรือ ปร. ใช่ สก. หากพระอรหันต์ดำรงอยู่ในวิปากจิต ปรินิพพาน ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า“พระอรหันต์ดำรงอยู่ในอาเนญชสมาธิ ปรินิพพาน” สก. พระอรหันต์ดำรงอยู่ในอาเนญชสมาธิ ปรินิพพานใช่ไหม ปร. ใช่ สก. พระอรหันต์ดำรงอยู่ในอัพยากตกิริยาจิต ปรินิพพานใช่ไหม ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ @เชิงอรรถ : @ ปร. หมายถึงภิกษุในนิกายอุตตราปถกะบางพวก (อภิ.ปญฺจ.อ. ๘๙๖/๓๑๙-๓๒๐)@ เพราะมีความเห็นว่า พระอรหันต์ปรินิพพานขณะดำรงอยู่ในอาเนญชสมาธิ(จตุตถฌานจิต)โดยอ้าง@พระสูตรที่ว่า พระผู้มีพระภาคปรินิพพานขณะอยู่ในอาเนญชสมาธิ ซึ่งต่างกับความเห็นของสกวาทีที่เห็นว่า@พระผู้มีพระภาคทรงออกจากอาเนญชสมาธิก่อนแล้วจึงปรินิพพาน (อภิ.ปญฺจ.อ. ๘๙๖/๓๑๙-๓๒๐)@ ปกติจิต ในที่นี้หมายถึงภวังคจิต (อภิ.ปญฺจ.อ. ๘๙๖/๓๒๐)
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๓๗ หน้า : ๙๒๖}
พระอภิธรรมปิฎก กถาวัตถุ [๒๒. พาวีสติมวรรค] ๔. ธัมมาภิสมยกถา (๒๑๑) สก. พระอรหันต์ดำรงอยู่ในอัพยากตวิปากจิต ปรินิพพานมิใช่หรือ ปร. ใช่ สก. หากพระอรหันต์ดำรงอยู่ในอัพยากตวิปากจิต ปรินิพพาน ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “พระอรหันต์ดำรงอยู่ในอาเนญชสมาธิ ปรินิพพาน” สก. พระอรหันต์ดำรงอยู่ในอาเนญชสมาธิ ปรินิพพานใช่ไหม ปร. ใช่ สก. พระผู้มีพระภาคทรงออกจากจตุตถฌานแล้วปรินิพพานในลำดับติดต่อกันมิใช่หรือ ปร. ใช่ สก. หากพระผู้มีพระภาคทรงออกจากจตุตถฌานแล้วปรินิพพานในลำดับติดต่อกันท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “พระอรหันต์ดำรงอยู่ในอาเนญชสมาธิปรินิพพาน” อาเนญชกถา จบ
ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์
อรรถกถาอาเนญชกถา ว่าด้วยอาเนญชะ
บัดนี้ ชื่อว่าเรื่องอาเนญชะ คือความเป็นผู้ไม่หวั่นไหว.
ในเรื่องนั้น ชนเหล่าใดมีความเห็นผิดดุจลัทธิของนิกายอุตตราปถกะบางพวกว่า พระอรหันต์ตั้งอยู่ในอาเนญชะแล้วจึงปรินิพพาน เพราะกำหนดเอาพระสูตรว่า พระผู้มีพระภาคเจ้าดำรงอยู่ในจตุตถฌานแล้วจึงปรินิพพาน ดังนี้.
คำถามของสกวาทีหมายถึงชนเหล่านั้น คำตอบรับรองเป็นของปรวาที.
คำว่า ในความเป็นผู้มีจิตเป็นปกติ คือปกติจิต ได้แก่ภวังคจิต.
อธิบายว่า สัตว์ทั้งปวงผู้มีสัญญา ดำรงอยู่ในภวังคจิตแล้วย่อมทำกาละด้วยจุติจิตอันมีภวังค์เป็นที่สุด.
สกวาทีจึงกล่าวกะปรวาทีนั้นอย่างนี้ เพื่อจะท้วงด้วยอรรถนี้ด้วยประการฉะนี้.
ในปัญหานั้น แม้ปกติจิตอันไม่หวั่นไหวของพระอรหันต์ในจตุโวการภพมีอยู่แม้ก็จริง ถึงอย่างนั้น ปัญหานี้ท่านก็ยกขึ้นแสดงแล้วด้วยปัญจโวการภพ เพราะฉะนั้น สกวาทีจึงกล่าวคำว่า ... ก็ต้องไม่กล่าวว่า เป็นต้น.
คำที่เหลือในที่นี้ มีอรรถตื้นทั้งนั้นแล.
อรรถกถากุสลจิตตกถา จบ. -----------------------------------------------------