ปฏิสัมภิทากถา

สพฺพํ ญาณํ ปฏิสมฺภิทาติ ฯ อามนฺตา ฯ สมฺมติญาณํ ปฏิสมฺภิทาติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ สมฺมติญาณํ ปฏิสมฺภิทาติ ฯ อามนฺตา ฯ เย เกจิ สมฺมตึ ชานนฺติ สพฺเพ เต ปฏิสมฺภิทปฺปตฺตาติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ สพฺพํ ญาณํ ปฏิสมฺภิทาติ ฯ อามนฺตา ฯ เจโตปริยาเย ญาณํ ปฏิสมฺภิทาติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ เจโตปริยาเย ญาณํ ปฏิสมฺภิทาติ ฯ อามนฺตา ฯ เย เกจิ ปรจิตฺตํ ชานนฺติ สพฺเพ เต ปฏิสมฺภิทปฺปตฺตาติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

สกวาที ความรู้ทั้งปวงเป็นปฏิสัมภิทา หรือ? ปรวาที ถูกแล้ว ส. ความรู้สมมติเป็นปฏิสัมภิทาหรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ ส. ความรู้สมมติเป็นปฏิสัมภิทา หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. ชนเหล่าใดเหล่าหนึ่งรู้สมมติ ชนเหล่านั้นทั้งหมดเป็นผู้ถึงปฏิสัมภิทาแล้วหรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ ส. ความรู้ทั้งปวงเป็นปฏิสัมภิทา หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. ความรู้ในการกำหนดรู้ใจผู้อื่น เป็นปฏิสัมภิทา หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ ส. ความรู้ในการกำหนดใจผู้อื่นเป็นปฏิสัมภิทา หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. ชนเหล่าใดเหล่าหนึ่งรู้จิตของบุคคลอื่น ชนเหล่านั้นทั้งหมด เป็นผู้ถึงปฏิสัมภิทาแล้ว หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สพฺพํ ญาณํ ปฏิสมฺภิทาติ ฯ อามนฺตา ฯ สพฺพา ปญฺญา ปฏิสมฺภิทาติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ สพฺพา ปญฺญา ปฏิสมฺภิทาติ ฯ อามนฺตา ฯ ปฐวีกสิณํ สมาปตฺตึ สมาปนฺนสฺส อตฺถิ ปญฺญา สา ปญฺญา ปฏิสมฺภิทาติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ อาโปกสิณํ ฯเปฯ เตโชกสิณํ ฯเปฯ วาโยกสิณํ ฯเปฯ นีลกสิณํ ฯเปฯ ปีตกสิณํ ฯเปฯ โลหิตกสิณํ ฯเปฯ โอทาตกสิณํ ฯเปฯ อากาสานญฺจายตนํ ฯเปฯ วิญฺญาณญฺจายตนํ ฯเปฯ อากิญฺจญฺญายตนํ ฯเปฯ เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ สมาปนฺนสฺส ฯเปฯ ทานํ ททนฺตสฺส ฯเปฯ จีวรํ ททนฺตสฺส ฯเปฯ ปิณฺฑปาตํ ททนฺตสฺส ฯเปฯ เสนาสนํ ททนฺตสฺส ฯเปฯ คิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารํ ททนฺตสฺส อตฺถิ ปญฺญา สา ปญฺญา ปฏิสมฺภิทาติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. ความรู้ทั้งปวง เป็นปฏิสัมภิทา หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. ปัญญาทั้งปวง เป็นปฏิสัมภิทา หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ ส. ปัญญาทั้งปวง เป็นปฏิสัมภิทา หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. ผู้เข้าสมาบัติมีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ ก็มีปัญญานั้นเป็นปฏิสัมภิทา หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ ส. ผู้เข้าสมาบัติมีอาโปกสิณเป็นอารมณ์ ฯลฯ มีเตโชกสิณเป็นอารมณ์ ฯลฯ มีวาโยกสิณเป็นอารมณ์ ฯลฯ มีนีลกสิณเป็นอารมณ์ ฯลฯ มีปีตกสิณ เป็นอารมณ์ ฯลฯ มีโลหิตกสิณเป็นอารมณ์ ฯลฯ มีโอทาตกสิณเป็น อารมณ์ ฯลฯ ผู้เข้าอากาสานัญจายตนสมาบัติ ฯลฯ วิญญาณัญจายตน-สมาบัติ ฯลฯ อากิญจัญญายตนสมาบัติ ฯลฯ เนวสัญญานาสัญญายตน-สมาบัติ ฯลฯ ผู้ให้ทาน ฯลฯ ผู้ให้จีวร ฯลฯ ผู้ให้บิณฑบาต ฯลฯ ผู้ให้เสนาสนะ ฯลฯ ผู้ให้คิลานปัจจัยเภสัชชบริขารก็มีปัญญา ปัญญานั้นเป็นปฏิสัมภิทา หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

น วตฺตพฺพํ สพฺพํ ญาณํ ปฏิสมฺภิทาติ ฯ อามนฺตา ฯ อตฺถิ โลกุตฺตรา ปญฺญา สา ปญฺญา น ปฏิสมฺภิทาติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ เตน หิ สพฺพํ ญาณํ ปฏิสมฺภิทาติ ฯ ปฏิสมฺภิทากถา ----------

ป. ไม่พึงกล่าวว่า ความรู้ทั้งปวง เป็นปฏิสัมภิทา หรือ? ส. ถูกแล้ว ป. ปัญญาอันเป็นโลกุตตระมีอยู่ ปัญญานั้นไม่เป็นปฏิสัมภิทา หรือ? ส. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ ป. ถ้าอย่างนั้น ความรู้ทั้งปวงก็เป็นปฏิสัมภิทาน่ะสิปฏิสัมภิทากถา จบ -----------------------------------------------------

บัดนี้ ชื่อว่าเรื่องปฏิสัมภิทา คือปัญญาเครื่องแตกฉาน.

ในเรื่องนั้น ชนเหล่าใดมีความเห็นผิดดุจลัทธิของนิกายอันธกะทั้งหลายว่า ญาณคือความรู้ทั้งปวงเป็นปฏิสัมภิทา เพราะถือเอาพระบาลีว่า ญาณคือความรู้ของพระอริยะทั้งหลายอย่างใดอย่างหนึ่งเป็นโลกุตตระ ดังนี้ คำถามของสกวาทีหมายถึงชนเหล่านั้น คำตอบรับรองเป็นของปรวาที.

ในปัญหาว่าด้วยญาณ คือความรู้สมมติทั้งหลาย ปรวาทีตอบปฏิเสธ หมายเอาญาณในสมาบัติที่เป็นปฐวีกสิณอันเป็นสมมติ คือเป็นบัญญัติอารมณ์ ย่อมตอบรับรองหมายเอานิรุตติญาณ.

ในปัญหาทั้งหลายว่า ชนเหล่าใดเหล่าหนึ่งรู้สมมติ ปรวาทีตอบปฏิเสธหมายเอาปุถุชนทั้งหลาย. ในปัญหาว่าด้วยเจโตปริยายะ ความรู้ในการกำหนดใจผู้อื่น ปรวาทีตอบปฏิเสธหมายเอาญาณของปุถุชน ตอบรับรองหมายเอาญาณของพระอริยะ. ในปัญหาทั้งหลายว่า ปัญญาทั้งปวงเป็นปฏิสัมภิทาหรือ ปรวาทีตอบปฏิเสธหมายเอาปัญญาในกสิณสมาบัติ ตอบรับรองหมายเอาโลกุตตระ.

คำว่า สมาบัติมีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ เป็นต้น สกวาทีกล่าวเพื่อถามด้วยคำว่า ปัญญาในที่ทั้งหลายมีประมาณเท่านี้นั้น ปัญญานั้นเป็นปฏิสัมภิทาทั้งหมดหรือ.

คำว่า ถ้าอย่างนั้นความรู้ทั้งปวงเป็นปฏิสัมภิทาหรือ อธิบายว่า โลกุตตรปัญญาทั้งสิ้น เป็นปฏิสัมภิทา เหตุใด เพราะเหตุนั้น คำว่า ทั้งปวง ท่านจึงให้ตั้งไว้เฉพาะกับสามัญญผล ดังนี้แล.

อรรถกถาปฏิสัมภิทากถา จบ. -----------------------------------------------------