ชรามรณกถา

โลกุตฺตรานํ ธมฺมานํ ชรามรณํ โลกุตฺตรนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ มคฺโค ผลํ นิพฺพานํ โสตาปตฺติมคฺโค โสตาปตฺติผลํ ฯเปฯ โพชฺฌงฺโคติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ โสตาปตฺติมคฺคสฺส ชรามรณํ โสตาปตฺติมคฺโคติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ โสตาปตฺติมคฺคสฺส ชรามรณํ โสตาปตฺติมคฺโคติ ฯ อามนฺตา ฯ โสตาปตฺติผลสฺส ชรามรณํ โสตาปตฺติผลนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ สกทาคามิมคฺคสฺส ฯเปฯ สกทาคามิผลสฺส ฯเปฯ อนาคามิมคฺคสฺส ฯเปฯ อนาคามิผลสฺส ฯเปฯ อรหตฺตมคฺคสฺส ชรามรณํ อรหตฺตมคฺโคติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ อรหตฺตมคฺคสฺส ชรามรณํ อรหตฺตมคฺโคติ ฯ อามนฺตา ฯ อรหตฺตผลสฺส ชรามรณํ อรหตฺตผลนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ สติปฏฺฐานานํ สมฺมปฺปธานานํ อิทฺธิปาทานํ อินฺทฺริยานํ พลานํ ฯเปฯ โพชฺฌงฺคานํ ชรามรณํ โพชฺฌงฺโคติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

สกวาที ชรามรณะแห่งโลกุตตรธรรม ก็เป็นโลกุตตระ หรือ? ปรวาที ถูกแล้ว ส. เป็นมรรค เป็นผล เป็นนิพพาน เป็นโสดาปัตติมรรค เป็นโสดาปัตติผลฯลฯ เป็นโพชฌงค์ หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ ส. ชรามณะแห่งโสดาปัตติมรรค ก็เป็นโสดาปัตติมรรค หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ ส. ชรามรณะแห่งโสดาปัตติมรรค ก็เป็นโสดาปัตติมรรค หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. ชรามรณะแห่งโสดาปัตติผล ก็เป็นโสดาปัตติผล หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ ส. ชรามรณะแห่งสกทาคามิมรรค ฯลฯ แห่งสกทาคามิผล ฯลฯ แห่งอนาคามิมรรค ฯลฯ แห่งอนาคามิผล ฯลฯ แห่งอรหัตมรรค ก็เป็นอรหัตมรรค หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ ส. ชรามรณะแห่งอรหัตมรรค ก็เป็นอรหัตมรรค หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. ชรามรณะแห่งอรหัตผล ก็เป็นอรหัตผล หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ ส. ชรามรณะแห่งสติปัฏฐาน แห่งสัมมัปปธาน แห่งอิทธิบาท แห่งอินทรีย์แห่งพละ ฯลฯ ชรามรณะแห่งโพฌงค์ ก็เป็นโพฌงค์ หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

น วตฺตพฺพํ โลกุตฺตรานํ ธมฺมานํ ชรามรณํ โลกุตฺตรนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ โลกิยนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ เตน หิ โลกุตฺตรนฺติ ฯ ชรามรณกถา ฯ -----------

ป. ไม่พึงกล่าวว่า ชรามรณะแห่งโลกุตตรธรรม ก็เป็นโลกุตตระหรือ? ส. ถูกแล้ว ป. เป็นโลกิยะ หรือ? ส. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ ป. ถ้าอย่างนั้น ก็เป็นโลกุตตระ น่ะสิชรามรณกถา จบ -----------------------------------------------------

บัดนี้ ชื่อว่าเรื่องชราและมรณะ.

ในเรื่องนั้น ธรรมดาว่า ชราและมรณะไม่ควรกล่าวว่าเป็นโลกีย์หรือโลกุตตระ เพราะมิใช่เป็นสภาวะที่สำเร็จแล้ว คือมิใช่เป็นสภาวะที่เกิดขึ้นแล้วเหมือนธรรมทั้งหลายมีรูปเป็นต้น.

จริงอยู่ ในทุกมาติกาว่า โลกิยา ธมฺมา โลกุตฺตรา ธมฺมา ดังนี้ ชราและมรณะไม่สำเร็จในโลกิยบท ได้แก่จิต ๘๑ เจตสิก ๕๒ รูป ๒๘ และโลกุตตรบท ได้แก่โลกุตตรจิต ๘ เจตสิก ๓๖ นิพพาน.

ในปัญหานั้น ชนเหล่าใดมีความเห็นผิดดุจลัทธิของนิกายมหาสังฆิกะทั้งหลายว่า ชราและมรณะของโลกุตตรธรรมเป็นโลกุตตระ เพราะไม่ถือเอาสภาวะนี้.

คำถามของสกวาทีหมายถึงชนเหล่านั้น คำตอบรับรองเป็นของปรวาที.

คำที่เหลือในที่นี้ พึงทราบตามพระบาลีนั่นแล.

อรรถกถาชรามรณกถา จบ. -----------------------------------------------------