อาเนญชกถา

อรหา อาเนญฺเช ฐิโต ปรินิพฺพายตีติ ฯ อามนฺตา ฯ นนุ อรหา ปกติจิตฺเต ฐิโต ปรินิพฺพายตีติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ อรหา ปกติจิตฺเต ฐิโต ปรินิพฺพายติ โน วต เร วตฺตพฺเพ อรหา อาเนญฺเช ฐิโต ปรินิพฺพายตีติ ฯ

สกวาที พระอรหันต์ตั้งอยู่ในความเป็นผู้มีจิตเป็นปกติ ปรินิพพาน มิใช่หรือ? ปรวาที ถูกแล้ว ส. พระอรหันต์ตั้งอยู่ในความเป็นผู้มีจิตเป็นปกติ ปรินิพพาน มิใช่หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. หากว่า พระอรหันต์ตั้งอยู่ในความเป็นผู้มีจิตเป็นปกติปรินิพพาน ก็ต้องไม่กล่าวว่า พระอรหันต์ตั้งอยู่ในความเป็นผู้ไม่หวั่นไหวปรินิพพาน

อรหา อาเนญฺเช ฐิโต ปรินิพฺพายตีติ ฯ อามนฺตา ฯ อรหา กิริยมเย จิตฺเต ฐิโต ปรินิพฺพายตีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ นนุ อรหา วิปากจิตฺเต ฐิโต ปรินิพฺพายตีติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ อรหา วิปากจิตฺเต ฐิโต ปรินิพฺพายติ โน วต เร วตฺตพฺเพ อรหา อาเนญฺเช ฐิโต ปรินิพฺพายตีติ ฯ

ส. พระอรหันต์ตั้งอยู่ในความเป็นผู้ไม่หวั่นไหวปรินิพพาน หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. พระอรหันต์ตั้งอยู่ในกิริยมยจิต (จิตคือกิริยา) ปรินิพพาน หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ ส. พระอรหันต์ตั้งอยู่ในวิปากจิตปรินิพพาน มิใช่หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. หากว่า พระอรหันต์ตั้งอยู่ในวิปากจิตปรินิพพาน ก็ต้องไม่กล่าวว่าพระอรหันต์ตั้งอยู่ในความเป็นผู้ไม่หวั่นไหวปรินิพพาน ดังนี้

อรหา อาเนญฺเช ฐิโต ปรินิพฺพายตีติ ฯ อามนฺตา ฯ อรหา กิริยาพฺยากเต จิตฺเต ฐิโต ปรินิพฺพายตีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ นนุ อรหา วิปากาพฺยากเต จิตฺเต ฐิโต ปรินิพฺพายตีติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ อรหา วิปากาพฺยากเต จิตฺเต ฐิโต ปรินิพฺพายตีติ ฯ โน วต เร วตฺตพฺเพ อรหา อาเนญฺเช ฐิโต ปรินิพฺพายตีติ ฯ

ส. พระอรหันต์ตั้งอยู่ในความเป็นผู้ไม่หวั่นไหวปรินิพพาน หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. พระอรหันต์ตั้งอยู่ในจิตที่เป็นอัพยากฤตฝ่ายกิริยา ปรินิพพาน หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ ส. พระอรหันต์ตั้งอยู่ในจิตที่เป็นอัพยากฤตฝ่ายวิบาก ปรินิพพาน มิใช่หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. หากว่า พระอรหันต์ตั้งอยู่ในจิตที่เป็นอัพยากฤตฝ่ายวิบาก ปรินิพพานก็ต้องไม่กล่าวว่า พระอรหันต์ตั้งอยู่ในความเป็นผู้ไม่หวั่นไหว ปรินิพพาน

อรหา อาเนญฺเช ฐิโต ปรินิพฺพายตีติ ฯ อามนฺตา ฯ นนุ ภควา จตุตฺถชฺฌานา วุฏฺฐหิตฺวา สมนนฺตรา ปรินิพฺพุโตติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ ภควา จตุตฺถชฺฌานา วุฏฺฐหิตฺวา สมนนฺตรา ปรินิพฺพุโต โน วต เร วตฺตพฺเพ อรหา อาเนญฺเช ฐิโต ปรินิพฺพายตีติ ฯ อาเนญฺชกถา ฯ --------------

ส. พระอรหันต์ตั้งอยู่ในความเป็นผู้ไม่หวั่นไหวปรินิพพาน หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. พระผู้มีพระภาคออกจากจตุตถฌานแล้วจึงปรินิพพาน ในลำดับอันกระชั้นชิด มิใช่หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. หากว่า พระผู้มีพระภาคออกจากจตุตถฌานแล้วจึงปรินิพพานในลำดับอันกระชั้นชิด ก็ต้องไม่กล่าวว่า พระอรหันต์ตั้งอยู่ในความเป็นผู้ไม่หวั่นไหวปรินิพพาน อาเนญชกถา จบ. -----------------------------------------------------

บัดนี้ ชื่อว่าเรื่องอาเนญชะ คือความเป็นผู้ไม่หวั่นไหว.

ในเรื่องนั้น ชนเหล่าใดมีความเห็นผิดดุจลัทธิของนิกายอุตตราปถกะบางพวกว่า พระอรหันต์ตั้งอยู่ในอาเนญชะแล้วจึงปรินิพพาน เพราะกำหนดเอาพระสูตรว่า พระผู้มีพระภาคเจ้าดำรงอยู่ในจตุตถฌานแล้วจึงปรินิพพาน ดังนี้.

คำถามของสกวาทีหมายถึงชนเหล่านั้น คำตอบรับรองเป็นของปรวาที.

คำว่า ในความเป็นผู้มีจิตเป็นปกติ คือปกติจิต ได้แก่ภวังคจิต.

อธิบายว่า สัตว์ทั้งปวงผู้มีสัญญา ดำรงอยู่ในภวังคจิตแล้วย่อมทำกาละด้วยจุติจิตอันมีภวังค์เป็นที่สุด.

สกวาทีจึงกล่าวกะปรวาทีนั้นอย่างนี้ เพื่อจะท้วงด้วยอรรถนี้ด้วยประการฉะนี้.

ในปัญหานั้น แม้ปกติจิตอันไม่หวั่นไหวของพระอรหันต์ในจตุโวการภพมีอยู่แม้ก็จริง ถึงอย่างนั้น ปัญหานี้ท่านก็ยกขึ้นแสดงแล้วด้วยปัญจโวการภพ เพราะฉะนั้น สกวาทีจึงกล่าวคำว่า ... ก็ต้องไม่กล่าวว่า เป็นต้น.

คำที่เหลือในที่นี้ มีอรรถตื้นทั้งนั้นแล.

อรรถกถากุสลจิตตกถา จบ. -----------------------------------------------------