๗. นทุพภิยสูตร

สาวตฺถีนิทานํ ฯ ภูตปุพฺพํ ภิกฺขเว สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ โยปิ เม อสฺส ปจฺจตฺถิโก ตสฺสปาหํ น ทุพฺเภยฺยนฺติ ฯ อถ โข ภิกฺขเว เวปจิตฺติ อสุรินฺโท สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส เจตสา เจโตปริวิตกฺกมญฺญาย เยน สกฺโก เทวานมินฺโท เตนุปสงฺกมิ ฯ

สาวัตถีนิทาน ฯ ดูกรภิกษุทั้งหลาย เรื่องเคยมีมาแล้ว ท้าวสักกะจอมเทวดาผู้หลีกเร้นออกอยู่ในที่ลับ ได้เกิดความตรึกนึกคิดขึ้นว่า เราไม่ควรประทุษร้ายแม้แก่ผู้ที่เป็นข้าศึกต่อเรา ดูกรภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้นแล ท้าวเวปจิตติจอมอสูร ได้ทราบความดำริของท้าวสักกะจอมเทวดาด้วยใจของตนแล้ว เข้าไปหาท้าวสักกะจอมเทวดาจนถึงที่ประทับ ฯ

อทฺทสา โข ภิกฺขเว สกฺโก เทวานมินฺโท เวปจิตฺตึ อสุรินฺทํ ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ ทิสฺวาน เวปจิตฺตึ อสุรินฺทํ เอตทโวจ ติฏฺฐ เวปจิตฺติ คหิโตสีติ ฯ ยเทว เต มาริส ปุพฺเพ จิตฺตํ ตเทว ตฺวํ มาริส ชหาสีติ ฯ สปสฺสุ จ เม เวปจิตฺติ อทุพฺภายาติ ฯ

ดูกรภิกษุทั้งหลาย ท้าวสักกะจอมเทวดาได้ทอดพระเนตรเห็น ท้าวเวปจิตติจอมอสูรผู้มาแต่ไกลทีเดียว ครั้นแล้วจึงตรัสกะท้าวเวปจิตติจอมอสูรว่าหยุดเถอะ ท่านท้าวเวปจิตติ ท่านถูกจับเสียแล้ว ฯ ท้าวเวปจิตติตรัสถามว่า แน่ะท่านผู้นิรทุกข์ ท่านละทิ้งความคิดเมื่อก่อนของท่านเสียแล้วหรือ ฯ ท้าวสักกะตรัสว่า ท้าวเวปจิตติ ก็ท่านจงสาบานเพื่อที่จะไม่ประทุษร้ายต่อเรา ฯ

ยํ มุสา ภณโต ปาปํ ยํ อริยูปวาทิโน มิตฺตทฺทุโน จ ยํ ปาปํ ยํ ปาปํ อกตญฺญุโน ตเมว ปาปํ ผุสตุ โย เต ทุพฺเภ สุชมฺปตีติ ฯ

ท้าวเวปจิตติตรัสคาถาว่า แน่ะท้าวสุชัมบดี บาปของคนพูดเท็จ บาปของคนผู้ติเตียน พระอริยะเจ้า บาปของคนผู้ประทุษร้ายต่อมิตร และบาปของ คนอกตัญญู จงถูกต้องผู้ที่ประทุษร้ายต่อท่าน ฯ

พึงทราบวินิจฉัยในนทุพภิยสูตรที่ ๗ ต่อไปนี้ :-

บทว่า อุปสงฺกมิ ความว่า ท้าวสักกะนี้ดำริว่า เราไม่ควรประทุษร้ายแม้แก่ผู้เป็นข้าศึกต่อเรา. คิดต่อไปว่า ชื่อว่าผู้ที่เป็นข้าศึกต่อท้าวเวปจิตตินั้น นอกจากเราไม่มี เราจักทดลองดูท้าวเวปจิตตินั้นก่อนเขาเห็นเราแล้วจะประทุษร้าย หรือไม่ประทุษร้าย จึงเข้าไปหา.

บทว่า ติฏฺฐ เวปจิตฺติ คหิโตสิ ความว่า ท้าวสักกะตรัสว่า ดูก่อนท้าวเวปจิตติ ท่านจงหยุด ณ ที่นี้เถิด ท่านถูกเราจับแล้ว. พร้อมกับดำรัสของท้าวสักกะนั้น ท้าวเวปจิตติก็ถูกผูกมัดโดยผูกมัดมีคอเป็นที่ ๕.

บทว่า สปสฺสุ จ เม ความว่า ท้าวสักกะตรัสว่า ท้าวเวปจิตติ ท่านจงสาบานเพื่อที่จะไม่ประทุษร้ายในเรา.

บทว่า ยํ มุสา ภณโต ปาปํ ความว่า ท่านกล่าวหมายถึงบาปของพระเจ้าเจติยราชในปฐมกัปในกัปนี้.

บทว่า อริยูปวาทิโน ได้แก่ บาปดุจบาปของภิกษุโกกาลิกะ.

บทว่า มิตฺตทฺทุโน จ ยํ ปาปํ ได้แก่ บาปของผู้มีจิตประทุษร้ายในพระมหาสัตว์ในมหากปิชาดก.

บทว่า อกตญฺญุโน ได้แก่ บาปของคนอกตัญญู เช่นเทวทัต.

นัยว่า ในกัปนี้มี ๔ มหากัป.

จบอรรถกถานทุพภิยสูตรที่ ๗ -----------------------------------------------------