๖. นชีรติสูตร

กึสุ ชีรติ กึ น ชีรติ กึสุ อุปฺปโถติ วุจฺจติ กึสุ ธมฺมานํ ปริปนฺโถ กึสุ รตฺตินฺทิวกฺขโย กึ มลํ พฺรหฺมจริยสฺส กึ สินานมโนทกํ กติ โลกสฺมิ ฉิทฺทานิ ยตฺถ จิตฺตํ น ติฏฺฐติ ภควนฺตํ ปุฏฺฐุมาคมฺม กถํ ชาเนมุ ตํ มยนฺติ ฯ

เทวดาทูลถามว่า อะไรหนอย่อมทรุดโทรม อะไรไม่ทรุดโทรม อะไรหนอ ท่านเรียกว่าทางผิด อะไรหนอเป็นอันตรายแห่งธรรม อะไร หนอสิ้นไปตามคืนและวัน อะไรหนอเป็นมลทินของ พรหมจรรย์ อะไรไม่ใช่น้ำแต่เป็นเครื่องชำระล้าง ในโลก มีช่องกี่ช่องที่จิตไม่ตั้งอยู่ได้ ข้าพระองค์มาเพื่อทูลถามพระผู้- มีพระภาค ไฉนข้าพระองค์จะรู้ความข้อนั้นได้ ฯ

รูปํ ชีรติ มจฺจานํ นามโคตฺตํ น ชีรติ ............... ราโค อุปฺปโถติ วุจฺจติ โลโภ ธมฺมานํ ปริปนฺโถ วโย รตฺตินฺทิวกฺขโย อิตฺถี มลํ พฺรหฺมจริยสฺส เอตฺถายํ สชฺชเต ปชา ตโป จ พฺรหฺมจริยญฺจ ตํ สินานมโนทกํ ฉ โลกสฺมิ ฉิทฺทานิ ยตฺถ จิตฺตํ น ติฏฺฐติ อาลสฺยญฺจ ปมาโท จ อนุฏฺฐานมสํยโม นิทฺทา ตนฺที จ เต ฉิทฺเท สพฺพโส ตํ วิวชฺชเยติ ฯ

พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า รูปของสัตว์ทั้งหลายย่อมทรุดโทรม นามและโคตรย่อมไม่ ทรุดโทรม ราคะท่านเรียกว่าทางผิด ความโลภเป็นอันตราย ของธรรม วัยสิ้นไปตามคืนและวัน หญิงเป็นมลทินของ พรหมจรรย์ หมู่สัตว์นี้ย่อมข้องอยู่ในหญิงนี้ ตบะและ พรหมจรรย์ทั้งสองนั้น มิใช่น้ำแต่เป็นเครื่องชำระล้าง ในโลก มีช่องอยู่ ๖ ช่องที่จิตไม่ตั้งอยู่ได้ คือความเกียจคร้าน ๑ ความ ประมาท ๑ ความไม่หมั่น ๑ ความไม่สำรวม ๑ ความมัก หลับ ๑ ความอ้างเลศไม่ทำงาน ๑ พึงเว้นช่องทั้ง ๖ เหล่านั้น เสียโดยประการทั้งปวงเถิด ฯ

พึงทราบวินิจฉัยในนชีรติสูตรที่ ๖ ต่อไป :-

บทว่า นามแลโคตรย่อมไม่ทรุดโทรม ความว่า นามและโคตรของพระพุทธเจ้าทั้งหลายในอดีต จนถึงทุกวันนี้ บัณฑิตยังกล่าวอยู่ เพราะฉะนั้น นามและโคตรนั้น จึงตรัสว่า ย่อมไม่ทรุดโทรม.

อนึ่ง โบราณาจารย์กล่าวว่า เมื่อเวลาผ่านไปนานๆ นามและโคตรนั้นจักไม่ปรากฏ แต่สภาวะที่ทรุดโทรมย่อมไม่มีเลย.

บทว่า อาลสฺยํ แปลว่า ความเกียจคร้าน คือว่าด้วยความเกียจคร้านอันใด ดุจบุคคลผู้ยืนอยู่ในที่อันตนยืนอยู่นั่นแหละ นั่งแล้วก็นั่งอยู่นั่นแหละ ถึงผมทั้งหลายอันตั้งอยู่ในที่สูงเปียกชุ่มอยู่ก็ไม่กระทำ (ไม่สนใจทำ).

บทว่า ปมาโท ความว่า ชื่อว่าความประมาท เพราะหลับหรือด้วยอำนาจแห่งกิเลส.

บทว่า อนุฏฺฐานํ ได้แก่ ไม่มีความเพียรเป็นเครื่องทำการงานในเวลาแห่งการงาน.

บทว่า อสญฺญโม คือว่า ไม่มีความระวังศีล มีอาจาระอันทอดทิ้งเสียแล้ว.

บทว่า นิทฺทา อธิบายว่า เมื่อเดินก็ดี ยืนอยู่ก็ดี นั่งแล้วก็ดี ย่อมหลับ เพราะความเป็นผู้มากด้วยความหลับ ก็จะป่วยกล่าวไปไยถึงการนอนเล่า.

บทว่า ตนฺที ได้แก่ ความเกียจคร้านอันจรมาด้วยอำนาจแห่งความกระหายจัดเป็นต้น.

บทว่า เต นิทฺเท แปลว่า ช่องเหล่านั้น ได้แก่ช่องทั้ง ๖.

บทว่า สพฺพโส แปลว่า โดยประการทั้งปวง.

บทว่า ตํ แปลว่า สักว่าเป็นนิบาต.

บทว่า วิวชฺชเย แปลว่า พึงเว้น คือพึงละเสีย.

จบอรรถกถานชีรติสูตรที่ ๖ -----------------------------------------------------