๘. วิโรจนอสุรินทสูตร

เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม ฯ เตน โข ปน สมเยน ภควา ทิวาวิหารคโต โหติ ปฏิสลฺลีโน ฯ อถ โข สกฺโก จ เทวานมินฺโท เวโรจโน จ อสุรินฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ อุปสงฺกมิตฺวา ปจฺเจกํ ทฺวารพาหํ นิสฺสาย อฏฺฐํสุ ฯ

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวันอารามของท่านอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตพระนครสาวัตถี สมัยนั้นแล พระผู้มีพระภาคกำลังเสด็จเข้าที่พักกลางวัน ครั้งนั้นแล ท้าวสักกะจอมเทวดากับท้าววิโรจนะจอมอสูร เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ยืนพิงบานพระทวารองค์ละข้าง ฯ

อถ โข เวโรจโน อสุรินฺโท ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ วายเมเถว ปุริโส ยาว อตฺถสฺส นิปฺปทา นิปฺผนฺนโสภโน อตฺโถ เวโรจนวโจ อิทนฺติ ฯ

ลำดับนั้นแล ท้าวเวโรจนะจอมอสูรได้ตรัสคาถานี้ ในสำนักของ พระผู้มีพระภาคว่า เป็นชายควรพยายามไปจนกว่าประโยชน์สำเร็จ ประโยชน์งดงามอยู่ ที่ความสำเร็จ นี้เป็นถ้อยคำของเวโรจนะ ฯ

วายเมเถว ปุริโส ยาว อตฺถสฺส นิปฺปทา นิปฺผนฺนโสภิโน อตฺถา ขนฺตฺยา ภิยฺโย น วิชฺชตีติ ฯ

ท้าวสักกะจอมเทวดาตรัสว่า เป็นชายควรพยายามไปจนกว่าประโยชน์สำเร็จ ประโยชน์ ทั้งหลายงดงามอยู่ที่ความสำเร็จ ประโยชน์ยิ่งกว่าขันติไม่มี ฯ

สพฺเพ สตฺตา อตฺถชาตา ตตฺถ ตตฺถ ยถารหํ สํโยคปรมาเตฺวว สมฺโภคา สพฺพปาณินํ นิปฺผนฺนโสภิโน อตฺถา เวโรจนวโจ อิทนฺติ ฯ

ท้าวเวโรจนะจอมอสูรตรัสว่า สรรพสัตว์ย่อมเกิดความต้องการในสิ่งนั้นๆ ตามควร ส่วน การบริโภคของสรรพสัตว์มีการปรุงประกอบเป็นอย่างยิ่ง ประ โยชน์ทั้งหลายงดงามอยู่ที่ความสำเร็จ นี้เป็นถ้อยคำของ เวโรจนะ ฯ

สพฺเพ สตฺตา อตฺถชาตา ตตฺถ ตตฺถ ยถารหํ สํโยคปรมาเตฺวว สมฺโภคา สพฺพปาณินํ นิปฺผนฺนโสภิโน อตฺถา ขนฺตฺยา ภิยฺโย น วิชฺชตีติ ฯ

ท้าวสักกะจอมเทวดาตรัสว่า สรรพสัตว์ย่อมเกิดความต้องการในสิ่งนั้นๆ ตามควร ส่วน การบริโภคของสรรพสัตว์ มีการปรุงประกอบเป็นอย่างยิ่ง ประโยชน์ทั้งหลายงดงามอยู่ที่ความสำเร็จ ประโยชน์ยิ่งกว่า ขันติไม่มี ฯ

พึงทราบวินิจฉัยในวิโรจนอสุรินทสูตรที่ ๘ ต่อไปนี้ :-

บทว่า อฏฺฐํสุ ได้แก่ ยืนดุจรูปคนเฝ้าประตู.

บทว่า นิปฺปทา แปลว่า ความสำเร็จ. ท่านอธิบายว่า เป็นชายควรพยายามไปจนกว่าประโยชน์จะสำเร็จที่เดียว.

คาถาที่ ๒ เป็นของท้าวสักกะ.

ในบทเหล่านั้น บทว่า ขนฺตฺยา ภิยฺโย ความว่า บรรดาประโยชน์ทั้งหลาย งามอยู่ที่ความสำเร็จ ไม่มีประโยชน์ที่ยิ่งกว่าขันติ.

บทว่า อตฺถชาตา ได้แก่ มีกิจเกิดแล้ว.

จริงอยู่ ขึ้นชื่อว่า สัตว์ที่ไม่มีกิจเกิดแล้ว แม้กระทั่งสุนัขบ้านและสุนัขจิ้งจอกเป็นต้น ย่อมไม่มี. แม้เพียงเดินไปข้างนี้ข้างโน้น ก็เป็นกิจเหมือนกัน.

บทว่า สํโยคปรมาเตฺวว สมฺโภคา สพฺพปาณินํ แปลว่า การบริโภคของสัตว์ทั้งปวงมีการปรุงเป็นอย่างยิ่ง.

อธิบายว่า เพราะข้าวค้างคืนเป็นต้นไม่ควรบริโภค. แต่ข้าวเหล่านั้น อุ่นให้ร้อนกระจายออก ปรุงด้วยเนยใส น้ำผึ้งน้ำอ้อยเป็นต้น เป็นของควรบริโภค. ด้วยเหตุนั้น ท่านจึงกล่าวว่า สํโยคปรมาเตฺวว สมฺโภคา สพฺพปาณินํ ดังนี้.

บทว่า นิปฺผนฺนโสภิโน อตฺถา ความว่า ชื่อว่าประโยชน์เหล่านี้สำเร็จแล้ว จึงงาม.

คาถาที่ ๔ ก็เป็นของท้าวสักกะอีก.

แม้ในคาถาที่ ๔ นั้นพึงทราบความโดยนัยที่กล่าวแล้ว.

จบอรรถกถาวิโรจนอสุรินทสูตรที่ ๘ -----------------------------------------------------