๒. รถสูตร

กึสุ รถสฺส ปญฺญาณํ กึสุ ปญฺญาณมคฺคิโน กึสุ รฏฺฐสฺส ปญฺญาณํ กึสุ ปญฺญาณมิตฺถิยาติ ฯ

เทวดาทูลถามว่า อะไรหนอเป็นสง่าของรถ อะไรหนอเป็นเครื่องปรากฏของไฟ อะไรหนอเป็นสง่าของแว่นแคว้น อะไรหนอเป็นสง่าของ สตรี ฯ

ธโช รถสฺส ปญฺญาณํ ธูโม ปญฺญาณมคฺคิโน ราชา รฏฺฐสฺส ปญฺญาณํ ภตฺตา ปญฺญาณมิตฺถิยาติ ฯ

พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า ธงเป็นสง่าของรถ ควันเป็นเครื่องปรากฏของไฟ พระราชา เป็นสง่าของแว่นแคว้น ภัศดาเป็นสง่าของสตรี ฯ

พึงทราบวินิจฉัยในรถสูตรที่ ๒ ต่อไป :-

ธงชื่อว่าเป็นสง่า เพราะอรรถว่าเป็นเครื่องปรากฏ (แห่งรถนั้น).

บทว่า ธโช รถสฺส ความว่า ก็นักรบนั้นเห็นธงแต่ที่ไกล คือบนยอดแห่งสงครามใหญ่ ย่อมทราบว่า รถนี้เป็นของพระราชาพระนามโน้น เพราะฉะนั้น รถนั้นจึงปรากฎได้ (ด้วยธงนั้น) ด้วยคำนั้นแหละ พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสว่า ธโช รถสฺส ปญฺญาณํ แปลว่า ธงเป็นความสง่าของรถ ดังนี้.

แม้ไฟ ก็ย่อมปรากฏด้วยควันแต่ที่ไกลเหมือนกัน.

แม้แว่นแคว้นคือแคว้นโจฬะ แคว้นปัณฑุ ก็ย่อมสง่าปรากฎด้วยพระราชา.

ส่วนหญิง แม้เป็นพระธิดาของพระเจ้าจักรพรรดิ ก็ย่อมสง่าปรากฎด้วยภัสดาว่า ผู้นี้เป็นภรรยาของผู้นี้นั่นแหละ

เพราะฉะนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสว่า ธูโม ปญฺญาณมคฺคิโน เป็นอาทิ แปลว่า ควันเป็นเครื่องปรากฏของไฟเป็นต้น ดังนี้.

จบอรรถกถารถสูตรที่ ๒ -----------------------------------------------------