๒. ผุสติสูตร

นาผุสนฺตํ ผุสติ จ ผุสนฺตญฺจ ตโต ผุเส ตสฺมา ผุสนฺตํ ผุสติ อปฺปทุฏฺฐปโทสินนฺติ ฯ

ท. วิบากย่อมไม่ถูกบุคคลผู้ไม่ถูกกรรม วิบากพึงถูก บุคคลผู้ถูกกรรมโดยแท้ เพราะฉะนั้น วิบากย่อมถูกบุคคลผู้ถูก กรรม ผู้ประทุษร้าย นรชนผู้ไม่ประทุษร้าย ฯ

โย อปฺปทุฏฺฐสฺส นรสฺส ทุสฺสติ สุทฺธสฺส โปสสฺส อนงฺคณสฺส ตเมว พาลํ ปจฺเจติ ปาปํ สุขุโม รโช ปฏิวาตํว ขิตฺโตติ ฯ

ภ. บุคคลใดย่อมประทุษร้ายแก่นรชน ผู้ไม่ประทุษร้าย เป็นผู้บริสุทธิ์ ปราศจากกิเลส บาปย่อมกลับมาถึงบุคคลนั้น ผู้เป็นพาลแท้ ประดุจธุลีอันละเอียดที่ซัดไปทวนลม ฉะนั้น ฯ

เทวดากล่าวว่า วิบากกรรมย่อมไม่ถูกต้องบุคคลผู้ไม่ถูกต้อง แต่ถูกต้องบุคคลผู้ถูกต้องเท่านั้น เพราะฉะนั้น วิบากกรรมจึงถูกต้องบุคคลผู้ถูกต้อง ผู้ประทุษร้ายบุคคลผู้ไม่ประทุษร้าย พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ผู้ใดประทุษร้ายบุคคลผู้ไม่ประทุษร้าย ซึ่งเป็นผู้บริสุทธิ์ ไม่มีกิเลสเพียงดังเนิน บาปย่อมกลับมาถึงผู้นั้น ซึ่งเป็นคนพาลอย่างแน่แท้ ดุจผงธุลีอันละเอียดที่บุคคลซัดไปทวนลมแล้ว ฉะนั้นผุสติสูตรที่ ๒ จบ ๓. ชฏาสูตร ว่าด้วยความยุ่ง

พึงทราบวินิจฉัยในผุสติสูตรที่ ๒ ต่อไป :-

บทว่า นาผุสนฺตํ ผุสติ ความว่า วิบากย่อมไม่ถูกบุคคลผู้ไม่ถูกกรรม (คือผู้ไม่ทำกรรม).

อีกอย่างหนึ่ง กรรมย่อมไม่ถูกบุคคลผู้ไม่ถูกกรรมนั่นแหละ เพราะว่า กรรมย่อมไม่กระทำแก่บุคคลผู้ไม่กระทำ.

บทว่า ผุสนฺตญฺจ ตโต ผุเส ความว่า วิบากย่อมถูกบุคคลผู้ถูกกรรม.

อีกอย่างหนึ่ง กรรมนั่นแหละย่อมถูกบุคคลผู้ถูกกรรม เพราะว่า กรรมย่อมกระทำบุคคลผู้กระทำ.

บทว่า ตสฺมา ผุสนฺตํ ผุสติ อปฺปทุฏฺฐปฺปโทสินํ อธิบายว่า เพราะวิบากย่อมไม่ถูกบุคคลผู้ไม่ถูกกรรม ย่อมถูกบุคคลผู้ถูกกรรม ข้อนี้เป็นธรรมดาของกรรมวิบากทั้งหลาย ฉะนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสว่าบุคคลใดย่อมประทุษร้ายต่อบุคคลผู้ไม่ประทุษร้ายตอบ ผู้บริสุทธิ์ ผู้ไม่มีกิเลสเพียงดังเนิน บุคคลผู้ประทุษร้ายต่อบุคคลผู้ไม่ประทุษร้าย พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้อย่างนี้.

อีกอย่างหนึ่ง กรรมหรือวิบากย่อมถูกต้องบุคคลนั้น ย่อมถูกต้องบุคคลผู้ถูกกรรมนั้นแหละ เพราะว่าบุคคลนั้นย่อมอาจเพื่อทำการฆ่าบุคคลอื่นหรือไม่ก็ตาม แต่อัตตาชื่อว่าตั้งอยู่แล้วในอบาย ๔ ด้วยกรรมนั้น.

ด้วยเหตุนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสว่า

บาปย่อมกลับมาถึงบุคคลผู้นั้น ผู้เป็นพาล

ประดุจธุลีอันละเอียดที่ซัดไปทวนลมฉะนั้น.

จบอรรถกถาผุสติสูตรที่ ๒ -----------------------------------------------------