๑๐. โลกสูตร

กิสฺมึ โลโก สมุปฺปนฺโน กิสฺมึ กุพฺพติ สนฺถวํ กิสฺส โลโก อุปาทาย กิสฺมึ โลโก วิหญฺญตีติ ฯ

เทวดาทูลถามว่า เมื่ออะไรเกิดขึ้น โลกจึงเกิดขึ้น โลกย่อมชมเชยในอะไร โลกยึดถือซึ่งอะไร โลกย่อมเดือดร้อนเพราะอะไร ฯ

ฉสุ โลโก สมุปฺปนฺโน ฉสุ กุพฺพติ สนฺถวํ ฉนฺนเมว อุปาทาย ฉสุ โลโก วิหญฺญตีติ ฯ อนฺธวคฺโค สตฺตโม ฯ ตสฺสุทฺทานํ นามํ จิตฺตญฺจ ตณฺหา จ สญฺโญชนญฺจ พนฺธนา อพฺภาหตุฑฺฑิโต ปิหิโต อิจฺฉา โลเกน เต ทสาติ ฯ --------

พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า เมื่ออายตนะ ๖ เกิดขึ้น โลกจึงเกิดขึ้น โลกย่อมทำความ ชมเชยในอายตนะ ๖ โลกยึดถืออายตนะ ๖ นั่นแหละ โลกย่อมเดือดร้อนเพราะอายตนะ ๖ ฯ จบ อันธวรรค ที่ ๗ -----------------------------------------------------สูตรที่กล่าวในอันธวรรคนั้น คือ นามสูตร จิตตสูตร ตัณหาสูตร สัญโญชนสูตร พันธนสูตรอัพภาหตสูตร อุฑฑิตสูตร ปิหิตสูตร อิจฉาสูตร กับโลกสูตร รวมเป็น ๑๐ ฯ -----------------------------------------------------

พึงทราบวินิจฉัยในโลกสูตรที่ ๑๐ ต่อไป :-

ในคำว่า กิสฺมึ โลโก สมุปฺปนฺโน นี้เทวดาทูลถามว่า เมื่ออะไรเกิดขึ้น โลกจึงเกิดขึ้น.

บทว่า ฉสุ นี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า เมื่ออายตนะภายใน ๖ เกิดขึ้น โลกจึงเกิดขึ้น.

บทว่า ฉสุ กุพฺพติ ได้แก่ ย่อมทำความชมเชยในอายตนะ ๖ เหล่านั้นนั่นแหละ.

บทว่า อุปาทาย อธิบายว่า ก็โลกยึดถือ คืออาศัยแล้ว เกี่ยวเนื่องแล้วซึ่งอายตนะเหล่านั้นนั่นแหละเป็นไป.

บทว่า วิหญฺญติ แปลว่า ย่อมเดือดร้อน คือย่อมบีบคั้นในเพราะอายตนะ ๖ เหล่านั้นนั่นเอง.

อธิบายว่า ปัญหานี้มาด้วยสามารถแห่งอายตนะอันเป็นภายในด้วยประการฉะนี้ ส่วนการนำมาด้วยสามารถแห่งอายตนะทั้งภายในและภายนอก ก็ย่อมสมควร. เพราะว่า เมื่ออายตนะภายใน ๖ เกิดขึ้นแล้ว อายตนะภายนอกนี้ก็ชื่อว่าเกิดขึ้นแล้ว ดังนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสว่าโลกย่อมทำความชมเชยในอายตนะภายนอก ๖ โลกยึดถืออายตนะภายใน ๖ โลกย่อมเดือดร้อนในเพราะอายตนะภายนอก ๖ ดังนี้.

จบอรรถกถาโลกสูตรที่ ๑๐ จบอันธวรรคที่ ๗ -----------------------------------------------------

พระสูตรที่กล่าวในอันธวรรคนั้น คือ

๑. นามสูตร

๒. จิตตสูตร

๓. ตัณหาสูตร

๔. สัญโญชนสูตร

๕. พันธนสูตร

๖. อัพภาหตสูตร

๗. อุฑฑิตสูตร

๘. ปิหิตสูตร

๙. อิจฉาสูตร

๑๐. โลกสูตร. -----------------------------------------------------