๑. วิเวกสูตร
พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับหลวง · ผู้ดำเนินการอ่านข้อเท็จจริงสาธารณะแล้วสรุปเอง
ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์
วนสํยุตฺตํ ------ ปฐมํ วิเวกสุตฺตํ
๗๖๑เอวมฺเม สุตํ เอกํ สมยํ อญฺญตโร ภิกฺขุ โกสเลสุ วิหรติ อญฺญตรสฺมึ วนสณฺเฑ ฯ เตน โข ปน สมเยน โส ภิกฺขุ ทิวาวิหารคโต ปาปเก อกุสเล วิตกฺเก วิตกฺเกติ เคหนิสฺสิเต ฯ
๗๖๒อถ โข ยา ตสฺมึ วนสณฺเฑ อธิวตฺถา เทวตา ตสฺส ภิกฺขุโน อนุกมฺปิกา อตฺถกามา ตํ ภิกฺขุํ สํเวเชตุกามา เยน โส ภิกฺขุ เตนุปสงฺกมิ อุปสงฺกมิตฺวา ตํ ภิกฺขุํ คาถาหิ อชฺฌภาสิ วิเวกกาโมสิ วนํ ปวิฏฺโฐ อถ เต มโน นิจฺฉรติ พหิทฺธา ตฺวํ ชโน ชนสฺมึ วินยสฺสุ ฉนฺทํ ตโต สุขี โหหิสิ วีตราโค อรตึ ปชหาสิ สโต ภวาสิ สตํ ตํ สารยามเส ปาตาลรโช หิ ทุตฺตโร มา ตํ กามรโช อวาหริ สกุโณ ยถา ปํสุกุณฺฑิโต วิธุนํ ปาตยติ สิตํ รชํ เอวํ ภิกฺขุ ปธานวา สติมา ปาตยติ สิตํ รชนฺติ ฯ อถ โข โส ภิกฺขุ ตาย เทวตาย สํเวชิโต สํเวคมาปาทีติ ฯ
ฉบับมหาจุฬาฯ
ชั้นตัวบทพุทธพจน์หน่วยที่ตำแหน่งเดียวกันของเล่มนี้ · เลขข้อเป็นของฉบับนี้เอง · ชื่อเรื่องตรงกันทั้งสองฉบับ
เปิดหน้าของฉบับนี้ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์
พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย สคาถวรรค [๙. วนสังยุต] ๑. วิเวกสูตร ๙. วนสังยุต ๑. วิเวกสูตร ว่าด้วยความสงัด
ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง ภิกษุรูปหนึ่งอยู่ ณ ราวป่าแห่งหนึ่ง แคว้นโกศล สมัยนั้น ภิกษุ นั้นพักผ่อนอยู่ในที่พักกลางวัน ตรึกถึงอกุศลวิตกอันเลวทราม ซึ่งอิงอาศัยการครองเรือน ครั้งนั้น เทวดาผู้สิงสถิตอยู่ในราวป่านั้น มีความอนุเคราะห์หวังดีต่อภิกษุนั้นประสงค์จะให้เธอสลดใจ จึงเข้าไปหาภิกษุนั้นถึงที่อยู่แล้วกล่าวกับภิกษุนั้นด้วยคาถาว่า ท่านต้องการความสงัดจึงเข้าป่า ส่วนใจของท่านกลับพล่านไปภายนอก ท่านเป็นคน จงกำจัดความพอใจในคน แต่นั้นท่านปราศจากความกำหนัดแล้ว จักมีความสุข ท่านมีสติ ทำไมไม่ละความยินดีเล่า เราเตือนให้ท่านระลึกถึงธรรมของสัตบุรุษ เพราะธุลีคือกิเลสประดุจบาดาลข้ามได้ยาก ความกำหนัดในกามอย่าได้ครอบงำท่านเลย นกที่เปื้อนฝุ่น ย่อมสลัดละอองธุลีที่แปดเปื้อนให้ตกไป ฉันใด ภิกษุผู้มีความเพียร มีสติ ย่อมสลัดละอองธุลีคือกิเลส ที่แปดเปื้อนให้ตกไป ฉันนั้น ลำดับนั้น ภิกษุนั้นถูกเทวดานั้นทำให้สลดใจ เกิดความสลดใจแล้ว วิเวกสูตรที่ ๑ จบ
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๑๕ หน้า : ๓๒๓}
ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์
วนสังยุตตวรรณนา อรรถกถาวิเวกสูตรที่ ๑
พึงทราบวินิจฉัยในวิเวกสูตรที่ ๑ แห่งวนสังยุตต่อไปนี้ :-
บทว่า โกสเลสุ วิหรติ ความว่า ภิกษุรูปใดรูปหนึ่งเรียนกัมมัฏฐานในสำนักของพระศาสดา แล้วไปอยู่ในแคว้นโกศลนั้น เพราะชนบทนั้นหาภิกษาได้ง่าย.
บทว่า สํเวเชตุกามา ได้แก่ ใคร่เพื่อจะให้ภิกษุนั้นถึงวิเวก.
บทว่า วิเวกกาโม คือ ปรารถนาวิเวก ๓.
บทว่า นิจฺฉรติ พหิทฺธา คือ เที่ยวไปในอารมณ์เป็นอันมากที่เป็นภายนอก.
บทว่า ชโน ชนสฺมึ ความว่า ท่านจงละฉันทราคะในคนอื่น.
บทว่า ปชหาสิ แปลว่า จงละ.
บทว่า ภวาสิ แปลว่า จงเป็น.
บทว่า สตํ ตํ สารยามเส ความว่า แม้เราย่อมยังบัณฑิตผู้มีสติให้ระลึกถึงธรรมนั้น หรือว่าเราย่อมยังผู้นั้นให้ระลึกถึงธรรมของสัตบุรุษ.
บทว่า ปาตาลรโช ความว่า ธุลีคือกิเลสที่เรียกว่าบาดาล เพราะอรรถว่าไม่มีที่ตั้ง.
บทว่า มา ตํ กามรโช ความว่า ธุลีคือกามราคะนี้อย่าครอบงำท่าน. อธิบายว่า อย่านำไปสู่อบายเลย.
บทว่า ปํสุกุณฺฑิโต แปลว่า เปื้อนฝุ่น.
บทว่า วิธุนํ แปลว่า กำจัด.
บทว่า สิตํ รชํ ได้แก่ ฝุ่นที่ติดตัว.
บทว่า สํเวคมาปาทิ ความว่า ชื่อว่าแม้เทวดาย่อมยังเราเท่านั้นให้ระลึกถึง ฉะนั้นจึงชื่อว่าถึงวิเวก หรือว่าประคองความเพียรอันสูงสุดแล้วปฏิบัติให้เป็นวิเวกอย่างยิ่ง.
จบอรรถกถาวิเวกสูตรที่ ๑ -----------------------------------------------------