๘. อุปปถสูตร

กึสุ อุปฺปโถ อกฺขาติ กึสุ รตฺตินฺทิวกฺขโย กึ มลํ พฺรหฺมจริยสฺส กึ สินานมโนทกนฺติ ฯ

เทวดาทูลถามว่า อะไรหนอบัณฑิตกล่าวว่าเป็นทางผิด อะไรหนอสิ้นไปตามคืน และวัน อะไรหนอเป็นมลทินของพรหมจรรย์ อะไรหนอ มิใช่น้ำแต่เป็นเครื่องชำระล้าง ฯ

ราโค อุปฺปโถ อกฺขาติ วโย รตฺตินฺทิวกฺขโย อิตฺถี มลํ พฺรหฺมจริยสฺส เอตฺถายํ สชฺชเต ปชา ตโป จ พฺรหฺมจริยญฺจ ตํ สินานมโนทกนฺติ ฯ

พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า ราคะบัณฑิตกล่าวว่าเป็นทางผิด วัยสิ้นไปตามคืนและวัน หญิงเป็นมลทินของพรหมจรรย์ หมู่สัตว์นี้ย่อมติดอยู่ในหญิง นี้ ตบะและพรหมจรรย์นั้น มิใช่น้ำแต่เป็นเครื่องชำระล้าง ฯ

เทวดาทูลถามว่า อะไรเล่าบัณฑิตกล่าวว่า เป็นทางผิด อะไรเล่าสิ้นไปตามคืนและวัน อะไรเล่าเป็นมลทินของพรหมจรรย์ อะไรเล่ามิใช่น้ำ แต่เป็นเครื่องชำระล้าง พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า ราคะบัณฑิตกล่าวว่า เป็นทางผิด วัยสิ้นไปตามคืนและวัน หญิงเป็นมลทินของพรหมจรรย์ หมู่สัตว์นี้ข้องอยู่ในหญิงนั่น ตบะและพรหมจรรย์นั้นมิใช่น้ำ แต่เป็นเครื่องชำระล้างอุปปถสูตรที่ ๘ จบ

พึงทราบวินิจฉัยในอุปปถสูตรที่ ๘ ต่อไป :-

บทว่า ราโค อุปฺปโถ ความว่า ราคะนั้นมิใช่ทางของผู้ไปสู่สุคติและพระนิพพาน.

บทว่า รตฺติทิวกฺขโย ได้แก่ ย่อมสิ้นไปทั้งกลางคืนและกลางวัน.

บทว่า อิตฺถี อธิบายว่า มลทินภายนอกที่เหลือ (นอกจากมลทินของพรหมจรรย์) บุคคลอาจเพื่อชำระล้างให้สะอาดได้โดยการตกแต่งแก้ไขให้ปราศจากไปเป็นต้น ส่วนผู้ที่ถูกต้องมลทิน คือมาตุคาม ไม่อาจเพื่อให้บริสุทธิ์ได้เพราะฉะนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสว่า หญิงเป็นมลทิน ดังนี้.

บทว่า เอตฺถ แปลว่า หมู่สัตว์ย่อมติดอยู่ในหญิงนี้.

บทว่า ตโป ความว่า เป็นชื่อของอินทรีย์สังวร ธุดงคคุณและทุกกรกิริยา แต่ในที่นี้ ยกเว้นทุกกรกิริยาเสีย จึงสมควรเป็นปฏิปทาที่เผากิเลสแม้ทั้งหมด.

บทว่า พฺรหฺมจริยํ ได้แก่ เมถุนวิรัติ ดังนี้แล.

จบอรรถกถาอุปปถสูตรที่ ๘ -----------------------------------------------------