๔. กุมภีลชาดก

ยสฺเสเต จตุโร ธมฺมา คุณา ปรมภทฺทกา สจฺจํ ธมฺโม ธิติ จาโค ทิฏฺฐํ โส อติวตฺตติ ฯ

ผู้ใด มีคุณธรรม อันเป็นเครื่องให้เจริญอย่างยิ่ง ๔ ประการนี้ คือ สัจจะ ๑ ธรรม ๑ ธิติ ๑ จาคะ ๑ ผู้นั้น ย่อมล่วงพ้นศัตรูได้.

ยสฺส เจเต น วิชฺชนฺติ คุณา ปรมภทฺทกา สจฺจํ ธมฺโม ธิติ จาโค ทิฏฺฐํ โส นาติวตฺตตีติ ฯ กุมฺภีลชาตกํ จตุตฺถํ ฯ ---------

ส่วนผู้ใด ไม่มีคุณธรรม อันเป็นเครื่องให้เจริญอย่างยิ่ง ๔ ประการนี้ คือ สัจจะ ๑ ธรรม ๑ ธิติ ๑ จาคะ ๑ ผู้นั้นย่อมล่วงพ้นศัตรูไม่ได้. จบ กุมภีลชาดกที่ ๔.

พญาวานร ผู้ใดมีธรรม ๔ ประการนี้ คือ (๑) สัจจะ (๒) ธรรมะ (๓) ธิติ (๔) จาคะ เช่นกับท่าน ผู้นั้นย่อมครอบงำศัตรูที่ตนพบเห็นได้

ส่วนผู้ใดไม่มีคุณธรรมอันเป็นเครื่องให้เจริญอย่างยิ่ง ๔ ประการนี้ คือ (๑) สัจจะ (๒) ธรรมะ (๓) ธิติ (๔) จาคะ ผู้นั้นย่อมครอบงำศัตรูที่ตนพบเห็นไม่ได้ กุมภีลชาดกที่ ๔ จบ

พระโพธิสัตว์ได้กล่าวคาถาเหล่านี้ว่า :-

ผู้ใดมีคุณธรรมอันเป็นเครื่องให้ความเจริญอย่างยิ่ง ๔ ประการนี้

คือ สัจจะ ๑ ธรรม ๑ ธิติ ๑ จาคะ ๑ ผู้นั้นย่อมล่วงพ้นศัตรูได้.

ส่วนผู้ใดไม่มีคุณธรรมอันเป็นเครื่องให้เจริญอย่างยิ่ง ๔ ประการนี้

คือ สัจจะ ๑ ธรรม ๑ ธิติ ๑ จาคะ ๑ ผู้นั้นย่อมล่วงพ้นศัตรูไม่ได้.

ในบทเหล่านั้น บทว่า คุณา ปรมภทฺทกา ความว่าผู้ใดไม่มีคุณธรรมอันเจริญ ๔ ประการเหล่านี้ โดยเป็นหมู่เป็นหมวดผู้นั้นย่อมไม่อาจล่วงพ้นศัตรูไปได้.

ข้อความทั้งหมดที่เหลือในชาดกนี้พร้อมทั้งประชุมชาดก

มีนัยดังกล่าวแล้วใน วานรินทชาดก ในหนหลังแล.

จบ อรรถกถากุมภีลชาดกที่ ๔