๔. ขัชโชปนกชาดก

โกนุ สนฺตมฺหิ ปชฺโชเต อคฺคิปริเยสนํ จรํ อทฺทกฺขิ รตฺตึ ขชฺโชตํ ชาตเวทํ อมญฺญถ ฯ

ใครหนอ เมื่อไฟมีอยู่ ยิ่งเที่ยวแสวงหาไฟอีก เห็นหิ่งห้อยในเวลา กลางคืน ก็มาสำคัญว่าเป็นไฟ.

สฺวาสฺส โคมยจุณฺณานิ อภิมตฺถํ ติณานิ จ วิปรีตาย สญฺญาย นาสกฺขิ ปชฺชเลตเว ฯ

บุคคลนั้น เอาจุรณโคมัยและหญ้าขยี้ให้ละเอียดโปรยลงบนหิ่งห้อย เพื่อจะให้เกิดไฟ ก็ไม่สามารถจะให้ไฟลุกได้ ด้วยความสำคัญวิปริต ฉันใด.

เอวมฺปิ อนุปาเยน อตฺถํ น ลภเต มูโค วิสาณโต ควํ โทหํ ยตฺถ ขีรํ น วินฺทติ ฯ

คนพาล ย่อมไม่ได้สิ่งที่ต้องประสงค์โดยมิใช่อุบาย นมโคไม่มีที่เขา โค คนรีดนมโคจากเขาโค ย่อมไม่ได้นม ก็ฉันนั้น.

วิวิเธหิ อุปาเยหิ อตฺถํ ปปฺโปนฺติ มาณวา นิคฺคเหน อมิตฺตานํ มิตฺตานํ ปคฺคเหน จ ฯ

ชนทั้งหลาย ย่อมบรรลุถึงประโยชน์ด้วยอุบายต่างๆ คือ ด้วยการข่มศัตรู และด้วยการยกย่องมิตร.

เสนีโมกฺขูปลาเภน วลฺลภานํ นเยน จ ชคตึ ชคตีปาลา อาวสนฺติ วสุนฺธรนฺติ ฯ ขชฺโชปนกชาตกํ จตุตฺถํ ฯ ---------

พระเจ้าแผ่นดินทั้งหลาย ย่อมครอบครองแผ่นดินอยู่ได้ ก็ด้วยการได้ อำมาตย์ผู้เป็นประมุขของเสนี และด้วยการแนะนำของอำมาตย์ผู้ที่ทรง โปรดปราน. จบ ขัชโชปนกชาดกที่ ๔.

ใครหนอ เมื่อไฟลุกโพลงอยู่ ยังเที่ยวแสวงหาไฟ ได้เห็นหิ่งห้อยในยามราตรี กลับสำคัญว่าไฟ

เขาขยี้โคมัยและหญ้าให้เป็นจุรณ แล้วเกลี่ยลงบนหิ่งห้อยนั้น ก็ไม่อาจจะให้ไฟลุกโพลงได้

ชนทั้งหลายบรรลุประโยชน์ที่ต้องการด้วยอุบายวิธีต่างๆ คือ การข่มศัตรูและยกย่องมิตร

พระเจ้าแผ่นดินทั้งหลายทรงครอบครองแผ่นดิน อันมีทรัพย์สมบัติอยู่ได้ก็ด้วยการได้หมู่อำมาตย์มีแม่ทัพเป็นประมุข และด้วยการถวายคำแนะนำของหมู่อำมาตย์ราชวัลลภขัชโชปนกชาดกที่ ๔ จบ

จักมีแจ้งโดยพิสดาร ใน มหาอุมังคชาดก แล. จบ อรรถกถาขัชโชปนกชาดกที่ ๔