๓. เอกราชชาดก

ข้าแต่พระเจ้าเอกราช เมื่อก่อนพระองค์เสวยกามคุณ ที่สมบูรณ์ยอดเยี่ยม มาบัดนี้พระองค์ถูกโยนลงในหลุมอันขรุขระ ก็ยังไม่ทรงละพระฉวีวรรณและพระกำลังอันมีอยู่แต่ก่อน (พระเจ้าเอกราชผู้เป็นพระโพธิสัตว์ได้ฟังดังนั้น จึงตรัสว่า)

พระเจ้าทุพภิเสน เมื่อก่อนหม่อมฉันมีขันติ และตบะสมปรารถนามาแล้ว หม่อมฉันได้ขันติและตบะนั้นแล้ว จะพึงละฉวีวรรณและกำลังอันมีอยู่แต่ก่อนทำไมเล่า

พระองค์ผู้เรืองยศ ปรากฏพระปรีชาญาณ ทรงทนทานเป็นพิเศษ ทราบว่า กรณียกิจทุกอย่าง หม่อมฉันได้ทำสำเร็จเรียบร้อยแล้ว ทั้งยังได้ยศที่สูงส่งที่ไม่เคยได้มาก่อน เพราะเหตุไรจะพึงละฉวีวรรณและกำลังอันมีอยู่แต่ก่อนเสียเล่า

อนุตฺตเร กามคุเณ สมิทฺเธ ภุตฺวาน ปุพฺเพ วสิ เอกราช โสทานิ ทุคฺเค นรกมฺหิ ขิตฺโต นปฺปชฺชเห วณฺณพลํ ปุราณํ ฯ

ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นเอกราช พระองค์เสวยกามคุณอันบริบูรณ์อย่างยิ่ง อยู่ในกาลก่อน มาบัดนี้ พระองค์ถูกโยนลงในบ่ออันขรุขระ เหตุไร จึงมิได้ละพระฉวีวรรณ และพระกำลังกายที่มีอยู่แต่เก่าก่อนเสียเลย?

ปุพฺเพว ขนฺตี จ ตโป จ มยฺหํ สมฺปตฺถิตา ทุพฺภิเสน อโหสิ ตนฺทานิ ลทฺธาน กถนฺนุ ราช ชเห อหํ วณฺณพลํ ปุราณํ ฯ

ข้าแต่พระเจ้าทุพภิเสน ขันติ และตบะ เป็นคุณธรรมที่หม่อมฉัน ปรารถนามาแต่เดิมแล้ว บัดนี้ หม่อมฉันได้สิ่งปรารถนานั้นแล้ว เหตุไร จะพึงละฉวีวรรณ และกำลังกายที่มีอยู่แต่เก่าก่อนเสียเล่า.

สพฺพา กิเรว ปรินิฏฺฐิตานิ ยสสฺสินํ ปญฺญวนฺตํ วิสยฺห ยโส จ ลทฺธา ปุริมํ อุฬารํ นปฺปชฺชเห วณฺณพลํ ปุราณํ ฯ

ได้ทราบมาว่า กิจที่ควรทำทุกอย่างสำเร็จมาแต่ก่อนแล้ว เพราะข่มขี่ ครอบงำบุคคลผู้เปรื่องยศ มีปัญญา หม่อมฉันได้ยศอันยิ่งใหญ่แล้ว เหตุไร จักละฉวีวรรณ และกำลังกายที่มีอยู่แต่เก่าก่อนเล่า.

ปนุชฺช ทุกฺเขน สุขํ ชนินฺท สุเขน วา ทุกฺขมสยฺหสาหิ อุภยตฺถ สนฺโต อภินิพฺพุตตฺตา สุเข จ ทุกฺเข จ ภวนฺติ ตุลฺยาติ ฯ เอกราชชาตกํ ตติยํ ฯ

ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นจอมแห่งปวงชน สัตบุรุษทั้งหลาย บรรเทาความสุข ด้วยความทุกข์ หรือบรรเทาความทุกข์ด้วยความสุข เป็นผู้มีจิตเยือกเย็น ยิ่งนัก ในความสุข และความทุกข์ทั้งสองอย่าง ย่อมเป็นผู้มีจิตเป็นกลาง ทั้งในความสุข และความทุกข์ ดังตราชู ฉะนั้น. จบ เอกราชชาดกที่ ๓.