๓. โคธชาดก

ข้าแต่พระองค์ผู้จอมทัพ เมื่อพระองค์ทรงเหน็บพระขรรค์ สวมเกราะ ทรงภูษาผ้าเปลือกไม้อยู่ ณ ท่ามกลางป่า ในกาลนั้นแล หม่อมฉันได้รู้จักพระองค์อย่างชัดเจน เหี้ยย่างที่กิ่งต้นอัสสัตถะได้หนีไปแล้ว (พระโพธิสัตว์กราบทูลว่า)

บุคคลควรนอบน้อมแก่ผู้ที่นอบน้อม ควรคบผู้ที่คบด้วย ควรทำกิจแก่ผู้ที่ช่วยทำกิจ ไม่ควรทำสิ่งที่เป็นประโยชน์ให้แก่ ผู้ปรารถนาสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ และไม่ควรคบแม้ผู้ที่ไม่ประสงค์จะคบด้วย

ควรละทิ้งผู้ที่ละทิ้ง และไม่ควรทำความเยื่อใย ไม่ควรคบกับผู้มีจิตใจเหินห่าง ควรมองหาผู้อื่น(ที่มีความเยื่อใย) เหมือนนกรู้ว่า ต้นไม้นี้หมดผลแล้วก็ไปยังต้นไม้อื่น เพราะว่าโลกกว้างใหญ่ (พระราชาทรงระลึกถึงคุณความดีของพระเทวีได้ จึงตรัสกับพระเทวีว่า)

ตเทว เม ตฺวํ วิทิโต วนมชฺเฌ รเถสโภ ยสฺส เต ขคฺคพนฺธสฺส สนฺนทฺธสฺส ติรีฏิโน อสฺสตฺถทุมสาขาย ปกฺกา โคธา ปลายถ ฯ

หม่อมฉันทราบว่า พระองค์ผู้ทรงดำรงรัฐจะไม่ทรงอาลัยใยดีต่อหม่อมฉัน ตั้งแต่ครั้งเมื่อพระองค์ทรงพระภูษาเปลือกไม้ เหน็บพระแสงขรรค์ ทรง ผูกสอดเครื่องครบ ประทับอยู่กลางป่า เหี้ยย่างได้หนีไปจากกิ่งไม้ อัสสัตถะแล้ว.

นเม นมนฺตสฺส ภเช ภชนฺตํ กิจฺจานุกุพฺพสฺส กเรยฺย กิจฺจํ นานตฺถกามสฺส กเรยฺย อตฺถํ อสมฺภชนฺตมฺปิ น สมฺภเชยฺย ฯ

พึงอ่อนน้อมต่อผู้ที่อ่อนน้อม พึงคบผู้ที่เขาพอใจจะคบด้วย พึงทำกิจแก่ผู้ที่ ช่วยทำกิจ ไม่พึงทำความเจริญให้แก่ผู้ที่ใคร่ความเสื่อม อนึ่ง ไม่พึงคบ หาสมาคมกับผู้ที่เขาไม่พอใจจะคบหาสมาคมด้วย.

จเช จชนฺตํ วนถํ น กยิรา อเปตจิตฺเตน น สมฺภเชยฺย ทิโช ทุมํ ขีณผลํว ญตฺวา อญฺญํ สเมกฺเขยฺย มหา หิ โลโก ฯ

พึงละทิ้งผู้ที่เขาละทิ้ง ไม่พึงทำความสิเนหาในผู้เลิกลากัน ไม่พึงสมาคม กับผู้มีจิตคิดออกห่าง นกรู้ว่า ต้นไม้มีผลหมดแล้ว ย่อมบินไปสู่ต้นอื่นที่ เต็มไปด้วยผล ฉันใด คนก็ฉันนั้น รู้ว่า เขาหมดความอาลัยแล้ว ก็ควร จะเลือกหาคนอื่นที่เขาผู้สมัครรักใคร่ เพราะว่า โลกใหญ่พอ.

โส เต กริสฺสามิ ยถานุภาวํ กตญฺญุตํ ขตฺติโย เปกฺขมา โน สพฺพญฺจ เต อิสฺสริยํ ททามิ ยสฺสิจฺฉสี ตสฺส ตุวํ ททามีติ ฯ โคธชาตกํ ตติยํ ฯ ---------

ฉันเป็นกษัตริย์มุ่งความกตัญญู จะทำตอบแทนแก่เธอตามสติกำลัง อนึ่ง ฉันจะมอบอำนาจให้แก่เธอทั้งหมด เธอต้องการสิ่งใด ฉันจะให้สิ่งนั้น แก่เธอ. จบ โคธชาดกที่ ๓.