๕. ชนสันธชาดก

ได้ยินมาว่า พระเจ้าชนสันธะตรัสไว้อย่างนี้ว่า เหตุ ๑๐ ประการที่บุคคลไม่ได้ทำไว้ก่อน เขาย่อมเดือดร้อนในภายหลัง

บุคคลไม่ได้ทรัพย์ซึ่งตนมิได้สะสมไว้ย่อมเดือดร้อน เขาย่อมเดือดร้อนในภายหลังอย่างนี้ว่า เรามิได้แสวงหาทรัพย์ไว้ก่อน

บุคคลย่อมเดือดร้อนในภายหลังอย่างนี้ว่า เพราะเราไม่ได้ศึกษาศิลปะที่มีอยู่ก่อน ซึ่งอาจจะศึกษาได้ คนที่ไม่มีศิลปะก็หากินลำบาก

บุคคลย่อมเดือดร้อนในภายหลังอย่างนี้ว่า เมื่อก่อนเราเป็นคนโกง เป็นคนชอบส่อเสียด ปลิ้นปล้อน ดุร้าย และหยาบคาย

บุคคลย่อมเดือดร้อนในภายหลังอย่างนี้ว่า เมื่อก่อนเราเป็นคนชอบฆ่าสัตว์ โหดร้าย ป่าเถื่อน ไม่ยอมนอบน้อมต่อคนทั้งหลาย

บุคคลย่อมเดือดร้อนในภายหลังอย่างนี้ว่า เมื่อข้าวและน้ำปรากฏมีอยู่เป็นอันมาก แต่เราก็ไม่ได้ให้ทานมาก่อน

บุคคลย่อมเดือดร้อนในภายหลังอย่างนี้ว่า พ่อและแม่ผู้แก่เฒ่าชราพ้นวัยหนุ่มสาวไปแล้ว เราสามารถจะเลี้ยงดูได้ แต่ก็หาได้เลี้ยงดูไม่

บุคคลย่อมเดือดร้อนในภายหลังอย่างนี้ว่า บิดาผู้เป็นอาจารย์ตามพร่ำสอน นำรสที่ต้องการทุกอย่างมาเลี้ยงดู เราก็ดูหมิ่นเสีย

บุคคลย่อมเดือดร้อนในภายหลังอย่างนี้ว่า สมณะและพราหมณ์ผู้มีศีล ผู้เป็นพหูสูต เราก็มิได้เคยคบหามาก่อน

บุคคลย่อมเดือดร้อนในภายหลังอย่างนี้ว่า ตบะที่บำเพ็ญแล้ว สัตบุรุษที่คนเข้าไปคบหาแล้วย่อมเป็นความดี แต่เราหาได้บำเพ็ญตบะและคบหาสัตบุรุษมาก่อนไม่

ก็เหตุ ๑๐ ประการเหล่านี้ผู้ใดได้ปฏิบัติโดยถูกต้อง ผู้นั้นชื่อว่าทำหน้าที่ของคน ย่อมไม่เดือดร้อนในภายหลังชนสันธชาดกที่ ๕ จบ

ทส ขลุมานิ ฐานานิ ยานิ ปุพฺเพ อกริตฺวา ส ปจฺฉา อนุตปฺปติ อิจฺจาห ราชา ชนสนฺโธ ฯ

พระเจ้าชนสันธะได้ตรัสอย่างนี้ว่า เหตุที่จะทำให้จิตเดือดร้อนนั้นมีอยู่ ๑๐ ประการ บุคคลไม่กระทำเสียในกาลก่อนแล้ว ย่อมเดือดร้อนในภายหลัง.

อลทฺธา วิตฺตํ ตปติ ปุพฺเพ อสมุทานิตํ น ปุพฺเพ ธนเมสิสฺสํ อิติ ปจฺฉานุตปฺปติ ฯ

บุคคลเมื่อยังเป็นหนุ่ม ไม่ทำความพยายามยังทรัพย์ให้เกิดขึ้น ครั้นแก่ลง หาทรัพย์ไม่ได้ ย่อมเดือดร้อนภายหลังว่า เมื่อก่อนเราไม่ได้แสวงหา- ทรัพย์ไว้.

สกฺยรูปํ ปุเร สนฺตํ มยา สิปฺปํ น สิกฺขิตํ กิจฺฉา วุตฺติ อสิปฺปสฺส อิติ ปจฺฉานุตปฺปติ ฯ

ศิลปที่สมควรแก่ตน บุคคลใดไม่ได้ศึกษาไว้ในกาลก่อน บุคคลนั้นย่อม เดือดร้อนในภายหลังว่า เราไม่ได้ศึกษาศิลปไว้ก่อน ผู้ไม่มีศิลปย่อมเลี้ยง ชีพลำบาก.

กูฏเวที ปุเร อาสึ ปิสุโณ ปิฏฺฐิมํสิโก จณฺโฑ จ ผรุโส จาสึ อิติ ปจฺฉานุตปฺปติ ฯ

ผู้ใดเป็นคนโกง ผู้นั้นย่อมเดือดร้อนในภายหลังว่า เราเป็นคนโกง ส่อเสียด กินสินบน ดุร้าย หยาบคาย ในกาลก่อน.

ปาณาติปาตี ปุเร อาสึ ลุทฺโท จาปิ อนาริโย ภูตานํ นาปจายิสฺสํ อิติ ปจฺฉานุตปฺปติ ฯ

ผู้ใดเป็นคนฆ่าสัตว์ ผู้นั้นย่อมเดือดร้อนในภายหลังว่า เราเป็นคนฆ่า สัตว์ หยาบช้า ทุศีล ประพฤติต่ำช้า ปราศจากขันติ เมตตาและเอ็นดู สัตว์ในกาลก่อน.

พหูสุ วต สนฺตีสุ อนาปทาสุ อิตฺถิสุ ปรทารํ อาเสวิสฺสํ อิติ ปจฺฉานุตปฺปติ ฯ

ผู้ใดคบชู้ในภรรยาผู้อื่น ย่อมเดือดร้อนในภายหลังว่า หญิงที่ไม่มีใคร หวงแหนมีอยู่เป็นอันมาก ไม่ควรที่เราจะคบหาภรรยาผู้อื่นเลย.

พหุมฺหิ วต สนฺตมฺหิ อนฺนปาเน อุปฏฺฐิเต น ปุพฺเพ อททํ ทานํ อิติ ปจฺฉานุตปฺปติ ฯ

คนตระหนี่ ย่อมเดือดร้อนในภายหลังว่า เมื่อก่อน ข้าวและน้ำของเรามี อยู่มากมาย เราก็มิได้ให้ทานเลย.

มาตรํ ปิตรํ จาปิ ชิณฺณเก คตโยพฺพเน ปหุสนฺโต น โปสิสฺสํ อิติ ปจฺฉานุตปฺปติ ฯ

ผู้ไม่เลี้ยงดูมารดาบิดา ย่อมเดือดร้อนในภายหลังว่า เราสามารถพอที่จะ เลี้ยงดูมารดาและบิดาผู้แก่เฒ่าชราได้ ก็มิได้เลี้ยงดูท่าน.

อาจริยมนุสตฺถารํ สพฺพกามรสาหรํ ปิตรํ อติมญฺญิสฺสํ อิติ ปจฺฉานุตปฺปติ ฯ

ผู้ไม่ทำตามโอวาทบิดา ย่อมเดือดร้อนในภายหลังว่า เราได้ดูหมิ่นบิดา ผู้เป็นอาจารย์สั่งสอน ผู้นำรสที่ต้องการทุกอย่างมาเลี้ยงดู.

สมเณ พฺราหฺมเณ จาปิ สีลวนฺเต พหุสฺสุเต น ปุพฺเพ ปยิรุปาสิสฺสํ อิติ ปจฺฉานุตปฺปติ ฯ

ผู้ไม่เข้าใกล้สมณพราหมณ์ ย่อมเดือดร้อนในภายหลังว่า เมื่อก่อน เรา มิได้ไปมาหาสู่สมณพราหมณ์ทั้งหลาย ผู้มีศีล เป็นพหูสูตเลย.

สาธุ โหติ ตโป จิณฺโณ สนฺโต จ ปยิรุปาสิโต น จ ปุพฺเพ ตโป จิณฺโณ อิติ ปจฺฉานุตปฺปติ ฯ

ผู้ใดไม่มีประพฤติสุจริตธรรม ไม่เข้าไปนั่งใกล้สัตบุรุษ ย่อมเดือดร้อน ในภายหลังว่า สุจริตธรรมที่ประพฤติแล้ว และสัตบุรุษอันเราไปมาหาสู่ แล้ว ย่อมเป็นความดี แต่เมื่อก่อนนี้ เราไม่ได้ประพฤติสุจริตธรรมไว้เลย.

โย จ เอตานิ ฐานานิ โยนิโส ปฏิปชฺชติ กรํ ปุริสกิจฺจานิ ส ปจฺฉา นานุตปฺปตีติ ฯ ชนสนฺธชาตกํ ปญฺจมํ ฯ ---------

ผู้ใดย่อมปฏิบัติเหตุเหล่านี้โดยอุบายอันแยบคาย ผู้นั้นเมื่อกระทำกิจที่บุรุษ ควรทำ ย่อมไม่เดือดร้อนใจในภายหลังเลย. จบ ชนสันธชาดกที่ ๕.