๕. อาสังกชาดก

เถาวัลย์ชื่ออาสาวดีเกิดแล้วในอุทยานจิตรลดาวัน เถาวัลย์นั้น ๑,๐๐๐ ปี จึงจะออกผลหนึ่ง

แม้นานถึงเพียงนั้นจึงจะมีผล ทวยเทพก็ยังพากันไปเยือนอุทยานนั้นเนืองๆ ข้าแต่มหาราช ขอพระองค์ทรงหวังไว้เถิด เพราะว่าความหวังที่ยังมีผลเป็นความสุข

ปักษาทิชาชาติยังมีความหวังอยู่ร่ำไป ความหวังของมันที่มีอยู่ห่างไกลถึงเพียงนั้นก็ยังสำเร็จได้ ข้าแต่มหาราช ขอพระองค์ทรงหวังไว้เถิด เพราะว่าความหวังที่มีผลเป็นความสุข (พระราชาตรัสบอกเหตุที่จะไปกับนางอาสังกากุมาริกาว่า)

หล่อนให้ฉันเอิบอิ่มด้วยคำพูดเท่านั้น หาให้ฉันเอิบอิ่มด้วยการกระทำไม่ เหมือนดอกหงอนไก่มีสีสวย แต่ไม่มีกลิ่น

ผู้ใดเมื่อไม่ให้ ไม่เสียสละโภคทรัพย์ ดีแต่พูดคำอ่อนหวานซึ่งไม่มีผลในมิตรทั้งหลาย ความสัมพันธ์ของผู้นั้นกับมิตรย่อมจืดจาง

ควรพูดถึงแต่สิ่งที่ควรทำ ไม่ควรพูดถึงสิ่งที่ไม่ควรทำ คนไม่ทำ ดีแต่พูด บัณฑิตย่อมรู้ทัน

คำว่า อาสังกา นั่นแหละเป็นชื่อของหม่อมฉัน ข้าแต่มหาราชผู้จอมทัพ ขอพระองค์ทรงคอยก่อน หม่อมฉันขอบอกลาบิดาก่อน อาสังกชาดกที่ ๕ จบ

อาสาวตี นาม ลตา ชาตา จิตฺตลตาวเน ตสฺสา วสฺสสหสฺเสน เอกํ นิพฺพตฺตเต ผลํ ฯ

เถาวัลย์ชื่อว่าอาสาวดี เกิดในสวนจิตรลดา เถาวัลย์อาสาวดีนั้น นับได้ ๑,๐๐๐ ปี จึงเกิดผลสักครั้งหนึ่ง.

ตํ เทวา ปยิรุปาสนฺติ ตาว ทูรผเล สติ อาสึเสว ตุวํ ราช อาสา ผลวตี สุขา ฯ

เมื่อผลมีอยู่ห่างไกลถึงเพียงนั้น พวกเทวดาก็ยังหมั่นเข้าไปดูเถาวัลย์นั้น เสมอ ข้าแต่พระราชา ขอพระองค์ทรงหวังไว้เถิด ความหวังย่อม มีผลเป็นความสุข.

อาสึสเถว โส ปกฺขี อาสึสเถว โส ทิโช ตสฺเสวาสา สมิชฺฌตฺถ ตาว ทูรคตา สติ อาสึเสว ตุวํ ราช อาสา ผลวตี สุขา ฯ

นกยังหวังสำเร็จได้เมื่อผลมีอยู่ห่างไกลถึงเพียงนั้น ความหวังของนกนี้ ยังสำเร็จได้ ข้าแต่พระราชา ขอพระองค์ทรงหวังไว้เถิด ความหวังมี ผลเป็นความสุข.

สมฺเปสิ โข มํ วาจาย น จ สมฺเปสิ กมฺมุนา มาลา เสเรยฺยกสฺเสว วณฺณวนฺตา อคนฺธิกา ฯ

เจ้ายังให้เราเอิบอิ่มด้วยถ้อยคำ แต่ไม่ยังเราให้เอิบอิ่มไปด้วยการกระทำ เปรียบเหมือนดอกหงอนไก่ มีแต่สี ไม่มีกลิ่น ฉะนั้น.

อผลํ มธุรํ วาจํ โย มิตฺเตสุ ปกุพฺพติ อททํ อวิสฺสชํ โภคํ สนฺธิ เตนสฺส ชีรติ ฯ

บุคคลใด ไม่ให้ ไม่แบ่งปันโภคสมบัติลงได้ ย่อมพูดวาจาที่อ่อนหวาน แต่ไร้ผลในมิตรทั้งหลาย ความสนิทสนมกับบุคคลนั้น ย่อมไม่ยืดยาว.

ยํ หิ กยิรา ตํ หิ วเท ยํ น กยิรา น ตํ วเท อกโรนฺตํ ภาสมานํ ปริชานนฺติ ปณฺฑิตา ฯ

บุคคลทำสิ่งใด พึงพูดถึงสิ่งนั้น ไม่พึงทำสิ่งใด ไม่พึงกล่าวถึงสิ่งนั้น บัณฑิตทั้งหลาย ย่อมติเตียนคนดีแต่พูดแต่ไม่ทำ

พลญฺจ วต เม ขีณํ ปาเถยฺยญฺจ น วิชฺชติ สงฺเก ปาณูปโรธาย หนฺททานิ วชามหํ ฯ

เมื่อเราจะอยู่ในที่นี้อีกต่อไป พลนิกายของเราก็ร่อยหรอลงไป ทั้งเสบียง อาหารก็จะไม่มี เรารังเกียจถึงชีวิตของตนเองจะไม่ยั่งยืน ผิฉะนั้น เรา ขอลาไปเดี๋ยวนี้.

เอตเทว หิ เม นามํ ยํ นามสฺมึ รเถสภ อาคเมหิ มหาราช ปิตรํ อามนฺตยามหนฺติ ฯ อาสงฺกชาตกํ ปญฺจมํ ฯ ---------

ข้าแต่พระมหาราชผู้ประเสริฐ พระดำรัสที่พระองค์ตรัสนี้แล เป็นชื่อ ชื่อของหม่อมฉัน ขอพระองค์เสด็จไปตรัสบอกชื่อของหม่อมฉันกับ บิดาเถิด. จบ อาสังกชาดกที่ ๕.